Stukjes klei

# book_id: global-gutenberg-translation-0ba9dc4e5a214c38b5180e82a47611d0
# book_title: Stukjes klei
# chapter_id: 1-stukjes-klei
# chapter_title: Stukjes klei
# book_page: 1 / 9
# chapter_page: 1
# language: nl-be
# content_format: markdown
# reading_structure: unknown
# render_mode: prose

Wat een merkwaardig ding is een stukje klei, en hoe makkelijk laat het zich onder onze vingers vormen! Kijk nu eens: hier is een stukje klei, niet groter dan een kippenei, en niemand weet wat eruit kan voortkomen. Zal ik met mijn duim en wijsvinger een paar bloemblaadjes voor je vormen, zoals hier, en daarna een gesloten gouden hart, zoals dat, en ze vervolgens allemaal samenvoegen, zo? Zie je, het is een roos! Ze heeft alle vorm die een roos van klei op dit moment kan hebben; als ze maar kleur en geur had, zou ze de mooiste roos ter wereld kunnen zijn! Toch hecht ik er niet zo veel belang aan; ik zal mijn roos voor je in tweeën scheuren, om je te plezieren; en als je wilt, zal ik het kleinere deel omvormen tot een bisschoppelijke mijter, en het grotere deel tot een kerkelijk gezicht, waarbij geen enkel kenmerk ontbreekt.

Inderdaad, ik zal er zoveel kenmerken in aanbrengen als jij suggereert, hoewel, natuurlijk, vanuit het moderne standpunt gezien, te weinig beter is dan te veel.

Wilt u Stephen Langton, of Thomas à Becket, of de heilige Franciscus zelf, God hem belonen, of geeft u de voorkeur aan mijn goede oude buurman aan de overkant van de straat, pater Geronimo van de Karmelieten? Het ene is net zo makkelijk als het andere, als de klei maar gehoorzaam is. Of als u toevallig niet "van een priester houdt en van een kap en van een profeet van de ziel", kan ik mijn monnik gemakkelijk veranderen in— Wilt u terugkeren naar dat idee van de roos der wereld? Heel goed, we zullen de kap dus veranderen in een mantilla, en het goede priesterlijke gezicht in het bloemachtige gezicht van een meisje. De bloem moet ook een stengel hebben, een goed gevormde, slanke stengel; en het bloemblad van haar onderlip heeft liefdevolle aandacht nodig. U ziet toch dat het een meisje is; een señorita, signora, fräulein, mademoiselle, miss. Een dame uit welk land dan ook; ja, misschien zelfs de genadige Madonna van alle landen!

Wat een merkwaardig ding is een stuk klei, en hoe gehoorzaam het is onder de vingers!

De jongen Raymond Brooke had zijn vader, de beeldhouwer, vaak zien en horen doen en zeggen terwijl hij rustte.

# book_id: global-gutenberg-translation-0ba9dc4e5a214c38b5180e82a47611d0
# book_title: Stukjes klei
# chapter_id: 1-stukjes-klei
# chapter_title: Stukjes klei
# book_page: 2 / 9
# chapter_page: 2
# language: nl-be
# content_format: markdown
# reading_structure: unknown
# render_mode: prose

Maar—maar—het was niettemin een vergissing van de jongen Raymond, toen hij, bij het vinden van een stukje klei in zijn handen, zich met sterren in zijn ogen omkeek, op zoek naar iets om te versieren met wat hij en zijn medeplichtige klei zouden creëren. En ik vind het ook heel vreemd dat hij op deze stralende junimorgen, terwijl alle prachtige vormen nog niet uit de diepte waren opgeroepen, niets beters kon bedenken om tot een fraaie symmetrie te vormen dan een paar woeste snorren en een sikje; en bovendien, dat hij geen beter gebruik voor deze ijdele versieringen kon vinden dan ze netjes op het gezicht van de kleimvrouw in de studio van zijn vader aan te brengen, dat nobele, pas gemaakte portret van de eerbiedwaardige vrouw van Highcourt.

Raymond was zeven jaar oud. Zeker op die leeftijd, als überhaupt, zou een kind zich moeten tonen als "un enfant déjà raisonnable". De nieuwe gouvernante had dat gezegd; ze had in zachte wanhoop toegevoegd dat het bij de kinderen van kunstenaars en van de criminele klasse ongetwijfeld anders was. Ze was een raadselachtig jong wezen uit de verwoeste streken, en nog niet gehard door de verrassingen van het leven. Haar carrière bij ons werd al vroeg vertroebeld door de ontdekking dat de kinderen van Amerikaanse kunstenaars geen echt gevoel hadden voor het relatieve voornaamwoord, in het Frans. En wat, vroeg ze met hartstocht aan het oudste dochtertje van de familie Brooke, wat zou onze nobele Franse literatuur zijn zonder haar relatieve voornaamwoorden? Ze meende het ernstig en zag er heel mooi en vrolijk uit terwijl ze het vroeg. Raymond, die arme Noor, was gefascineerd door die dunne, donkere streep boven haar bovenlip.

# book_id: global-gutenberg-translation-0ba9dc4e5a214c38b5180e82a47611d0
# book_title: Stukjes klei
# chapter_id: 1-stukjes-klei
# chapter_title: Stukjes klei
# book_page: 3 / 9
# chapter_page: 3
# language: nl-be
# content_format: markdown
# reading_structure: unknown
# render_mode: prose

Het leek heel stevig en permanent, maar toch ook fragiel en donsachtig; hij vroeg zich af of het zou verdwijnen als je het aanraakte. Maar Mademoiselle koos juist dat moment om hem, het jongste kind van het trio Brooke, te vragen of hij ook maar het geringste idee had wat een relatief voornaamwoord was, of zelfs maar een gewoon voornaamwoord, bijvoorbeeld! Raymond was ofwel niet in staat ofwel niet geneigd om licht te schijnen op de situatie, en was weggevlucht naar de studio om aan zijn verantwoordelijkheden te ontsnappen. Van Scylla naar Charybdis, van de Franse literatuur naar de Amerikaanse kunst! Hij dacht ook niet aan zijn voornaamwoorden; hij dacht aan die donsachtige schaduw. Maar dit, geef ik toe, is nauwelijks een excuus voor zijn grotesk gedrag.

Zijn vader was niet in het atelier; de kleimodel van de vrouw was het stralende middelpunt; het was een prachtige, uitdagende oude vrouw, die haar adem haalde met die schitterende vriendelijkheid die klei mogelijk maakt. Volgens de maker bevond het portret zich nog in het stadium van de pop. Later zou het worden omgevormd tot wit gips, en later nog, als het geluk zich voegde, zou het stralend en triomfantelijk verschijnen in vlekkeloos Carrara-marmer. De beeldhouwer was geenszins ontevreden met dat kleimodel; de wereld noemde het een sprekend portret. Hijzelf vond het misschien een tikkeltje te mannelijk; maar dat was onvermijdelijk, aangezien het een type was dat zo vol hoogstaand karakter zat. Hij was blij dat het zo was, want hij wist maar al te goed dat het marmer maar al te makkelijk de interpretatie van de oude vrouw van Highcourt, met haar nobel opgetuigd witte haar, zou verzachten en vergeestelijken.

# book_id: global-gutenberg-translation-0ba9dc4e5a214c38b5180e82a47611d0
# book_title: Stukjes klei
# chapter_id: 1-stukjes-klei
# chapter_title: Stukjes klei
# book_page: 4 / 9
# chapter_page: 4
# language: nl-be
# content_format: markdown
# reading_structure: unknown
# render_mode: prose

Ze was inderdaad een zeer mooie oude vrouw; niemand ontkende dat. Ze was, ondanks haar zeventig jaar, recht als een pijl en sierlijk als een palm; niet dik, niet mager. Ze was bovendien dol op charmante kleding en was niet bijzonder geschokt door onze schokkende moderne gewoonte van korte rokken voor iedereen, vooral voor grootmoeders. Want haar eigen voeten waren zeer mooi gevormd. En haar profiel was dat van de dochter van Cato, verzacht door de eeuwen. Alle kleine rimpels rond haar ogen waren vriendelijk en lachend. Geen wonder dat die studentes hadden gestemd dat de oude vrouw van Highcourt in eerlijk Carrara-marmer zou worden vereeuwigd, tegen een eerlijke prijs, en in een nis zou worden geplaatst in hun statige nieuwe bibliotheek, haar geschenk.

Maar Raymond, weet je nog, was nog maar zeven jaar oud in zijn sandalen. Zijn neus reikte nauwelijks tot de top van het modelleerstandaard. Hij moest op een kist klimmen om zijn decoratieve bedoelingen uit te voeren. Het kleine typekastje zou het doen. Nu! Een dunne worst van een kleimoustache links van de mond van de vrouw, een andere rechts; voor de kin een wat dikkere knobbel. Geen compromissen, overal; snel werk, en zeker. Raymond stapte van zijn kist af en liep langzaam achteruit, net zoals zijn vader, om het effect te bestuderen. Helaas, hoe kort is de roes van het ontwerpen! Raymonds vlaag van genialiteit was voorbij, en het resultaat schokte hem.

# book_id: global-gutenberg-translation-0ba9dc4e5a214c38b5180e82a47611d0
# book_title: Stukjes klei
# chapter_id: 1-stukjes-klei
# chapter_title: Stukjes klei
# book_page: 5 / 9
# chapter_page: 5
# language: nl-be
# content_format: markdown
# reading_structure: unknown
# render_mode: prose

Inderdaad was die transformatie nogal opmerkelijk; en het is heel merkwaardig wat een stukje klei kan doen in bekwame handen! Dat prachtig gemodelleerde gezicht deed niet langer denken aan mevrouw Randolph van Highcourt; het was nu het gezicht geworden van een of andere Light-Horse Harry, een of andere zorgeloze D'Arcy van de Garde. Als dat portret al eerder nauwelijks vrouwelijk genoeg was, wat was het dan nu, met die vreemde toevoegingen die uit lippen en kin staken? Een krijger, niets minder. Nog maar een ogenblik geleden een dame; nu een grenadier! Een ongeoefende toeschouwer die plotseling met dat stukje familiesculptuur werd geconfronteerd, zou in zijn verbijstering wel kunnen vragen: "Maar waarom draagt die nobele Zuidelijke officier een kanten zakdoek over zijn epauletten?"

Raymond zelf kon de kracht van zijn eigen prestatie niet langer aan. Hij schoot terug naar zijn loge om zijn handwerk ongedaan te maken. Te laat! In zijn angst hoorde hij een stem in de tuin, vlakbij; zijn vader was aan het praten met de oude vrouw van Highcourt.

Nadat ze hun uitstekende ochtendsessie hadden afgerond (eigenlijk was het de laatste sessie die nodig zou zijn totdat het tijd was voor marmer), waren kunstenaar en model de tuin ingewandeld om de Antonin Mercié-phloxen in al hun glorie te bewonderen; Raymonds vader maakte er een specialiteit van, ter ere van M. Mercié, zijn oude meester in de beeldhouwkunst. De twee hadden het over allerlei onderwerpen gehad — phloxen, M. Mercié, oude meesters, beeldhouwkunst — wie weet wat nog? En nu sprak de oude vrouw van Highcourt, met een nieuwe glans in haar stem, heel ernstig over een gepland bronzen portret, een werk dat de beeldhouwer schijnbaar niet wilde aanpakken. Hij zei met klem dat hij veel liever vanuit het leven werkte. Bij het werken met foto's kon hij zichzelf, zijn onderwerp of zijn opdrachtgever geen recht doen.

# book_id: global-gutenberg-translation-0ba9dc4e5a214c38b5180e82a47611d0
# book_title: Stukjes klei
# chapter_id: 1-stukjes-klei
# chapter_title: Stukjes klei
# book_page: 6 / 9
# chapter_page: 6
# language: nl-be
# content_format: markdown
# reading_structure: unknown
# render_mode: prose

En de oude vrouw plaagde hem genadeloos, want op zijn Noordelijke manier stelde hij zichzelf, de kunstenaar, op de eerste plaats en haar, de opdrachtgever, op de laatste. Haar gezicht straalde van kwade opzet terwijl ze sprak. Pas op voor die oude vrouw; ze heeft het op de beeldhouwer gemunt; ze is van plan, op welke manier dan ook, hem haar zin te laten doen! Ze heeft al veel mannen in haar macht gehad; en altijd op haar eigen manier, zodat ze niet doorhadden wat er met hen gebeurde, totdat ze uiteindelijk het zachte klei waren in haar handen.

Maar meneer Brooke hield moedig stand; dat moet ik hem nageven. Hij had al eerder bronzen portretten gemaakt van de overleden vaders van dierbare vrouwen. Hij wist maar al te goed dat de kansen voor elke kunstenaar die zich ertoe verbond om Vader, in zijn tijd van voorspoed, weer tot leven te brengen, uiterst gering waren. Dat kon immers alleen maar gebeuren door alles zich voor te stellen aan de hand van een vaag, mager profiel van Vader uit zijn jeugd. Kortom, volgens meneer Brooke bevonden we ons nu in de jaren twintig; en terug in de jaren tien had hij, meneer Brooke, een eed gezworen nooit meer, met behulp van de kneedbare klei, aan de wereld te laten zien hoe een groot man die in de jaren tachtig was gestorven er in de jaren zeventig er werkelijk had uitgezien, aangezien er slechts een spookachtig, spiegelachtig daguerreotype uit de jaren zestig als houvast was.

Ja, mevrouw, hoe elegant het karmozijnrode fluwelen brokaat ook was waarmee het kleine leren etui was bekleed! De oude vrouw van Highcourt had hier veel op te zeggen; maar lang voordat ze daarmee begon, was de schuldige Raymond, getroffen door de bliksem van zijn eigen genialiteit, weggevlucht, weg op zijn gesandaleerde voeten, om zich achter de tomatenplanten en het hoge maïsveld te verschuilen.

# book_id: global-gutenberg-translation-0ba9dc4e5a214c38b5180e82a47611d0
# book_title: Stukjes klei
# chapter_id: 1-stukjes-klei
# chapter_title: Stukjes klei
# book_page: 7 / 9
# chapter_page: 7
# language: nl-be
# content_format: markdown
# reading_structure: unknown
# render_mode: prose

Een groot overtuiger, mevrouw Randolph! Ze weigerde zich verslagen te voelen. "Ik vraag u vandaag niets te beloven. Ik vraag u alleen om deze zaak met gebed te overwegen. En zou het niet eerder crimineel zijn als u, een sterke man, mij, een zwakke oude vrouw, zou laten toegeven aan de verleiding om deze opdracht aan iemand anders te geven, die er ongetwijfeld een nog grotere puinhoop van zou maken dan u? Meneer Brooke, u weet niet hoeveel ik graag voor die kleinzoons van mij achterlaat, op zijn minst een vage indruk van hoe mijn geëerde vader er in de tijd van de Burgeroorlog uitzag!"

Ze stapten de studio binnen. Het was een hoge stap, maar de oude vrouw was een vrouw die graag hoge stappen zette, en meneer Brooke moest lachen om haar minachting voor zijn helpende hand. Plotseling verdween zijn glimlach. Een blik van ongelovige schrik overspoelde zijn gezicht. Zijn kostbare werk was ontheiligd, de zuidelijke vrouwelijkheid was beledigd!

"Goede God, welke duivel is hier geweest?" Hijzelf stamelde hardop het schandelijke antwoord: "Die duivel Raymond!"

Het is moeilijk om op zulke momenten iets echt passends te zeggen; gelukkig zeggen daden meer dan woorden. In woedende haast liep de beeldhouwer naar voren om Raymonds doos weg te schoppen en om die stukken klei weg te halen die op onfatsoenlijke wijze op het portret van een vrouw waren geplaatst.

Maar de dame van Highcourt, hoewel ze in haar zeventigste levensjaar was, had een beter en sneller zicht dan zelfs Mr. Brooke zelf; ze had meer ervaring met de misstappen van jongeren. Zij was het, niet de beeldhouwer, die die gesandaleerde voeten had gezien die op weg waren naar de tomatenplanten. En inderdaad was ze een dappere, oude vrouw, die door het leven was getraind om zich op allerlei manieren snel aan te passen. Lang voordat Mr. Brooke zich had opgewerkt tot zelfs maar in de buurt van de mate van woede die hij volledig van plan was te bereiken, had Madam Randolph de situatie in haar geheel overzien en deze in haar onderdelen ontleed. Met een bijzondere uitdrukking, ongetwijfeld geleend van haar kleinkinderen, dwong ze onze beeldhouwer, bij wijze van spreken, op zijn knieën; ze hield zijn hand in de lucht tegen.

# book_id: global-gutenberg-translation-0ba9dc4e5a214c38b5180e82a47611d0
# book_title: Stukjes klei
# chapter_id: 1-stukjes-klei
# chapter_title: Stukjes klei
# book_page: 8 / 9
# chapter_page: 8
# language: nl-be
# content_format: markdown
# reading_structure: unknown
# render_mode: prose

"Houd ermee op, lieve schat," zei ze kalmerend, alsof ze haar favoriete volbloedpaard aan het intomen was. "En oh, wilt u alstublieft, alstublieft, stoppen, kijken, luisteren? Mr. Brooke, Mr. Brooke, ziet u niet hoe het eruitziet? Lieve beeldhouwer-in-woede, het is mijn vader, sprekend op zijn vader; het is inderdaad kapitein Carteret! Vraag het aan iedereen die hem ooit heeft gezien. Het enige wat nog ontbreekt, is het uniform!" En ze zwaaide triomfantelijk met het vage daguerreotype dat hij zojuist had geweigerd te overwegen.

Nou, wat kunnen we allemaal doen als gebeurtenissen letterlijk uit onze handen schieten en zich vast vormgeven, in weerwil van onze ethische principes en ultimatums? Een oude vrouw en een stuk klei zijn zaken die overweging verdienen; het zijn merkwaardig kwetsbare dingen onder onze vingers; we zullen ze niet onnodig vernietigen. Mr. Brooke zag in dat Madam Randolph in grote lijnen gelijk had; en toen ze, met een stem die schommelde tussen lachen en tranen, zei: "U zult jaren aan mijn leven toevoegen als u doet wat ik vraag," wat kon hij anders doen dan toegeven? Er zouden dus twee portretten komen; dat was geregeld. Het portret van de vrouw zou van marmer zijn, dat van de officier van brons; Raymonds talent voor klei had het zo bepaald. Maar Mr. Brooke weigerde, ondanks de uitdagende blik van Madam Randolph, die snorren in haar aanwezigheid te modelleren.

"Mijn zoon Raymond zou het ongetwijfeld kunnen," zei hij, met een lichte bitterheid. "Hij lijkt de ziel van een kapper te hebben." Hij was nog steeds een beetje gekwetst door de ontering van zijn eigen heilige handwerk; men verwachtte niet dat een vrouw zou begrijpen hoe men zich voelde over dergelijke dingen.

Wie zal de ondankbaarheid van de mens kunnen meten? Is Raymond ooit gefeliciteerd geweest met zijn eigen kleine rol in dat toneelstukje van die dag? Helemaal niet. Achter de tomatenplanten, in de koelte van de avond, waren de klaagzangen van een kleine jongen te horen; en achter die kleine jongen—maar ik maak er een einde aan.

# book_id: global-gutenberg-translation-0ba9dc4e5a214c38b5180e82a47611d0
# book_title: Stukjes klei
# chapter_id: 1-stukjes-klei
# chapter_title: Stukjes klei
# book_page: 9 / 9
# chapter_page: 9
# language: nl-be
# content_format: markdown
# reading_structure: unknown
# render_mode: prose

In zijn kleine witte bedje snikte een aangeslagen Raymond zijn berouw uit, in lange, diepe zuchten. "Oh, lieve moeder, ik wilde de mooie vrouw van vader helemaal niet bederven, echt niet, echt niet!" Zijn moeder zei bij zichzelf, met diepe minachting voor menselijke beslissingen: "En dit arme, lijdende kind mag niet verteld krijgen wat voor een geluk het voor hem is dat hij zo slecht is geweest; hij mag niet ontdekken dat zijn schandelijke daad genoeg geld in onze familiekas heeft gebracht om hem zijn nieuwe pony te bezorgen!" Ze verbaasde zich over de complexiteit, nee, de samenzwering van het ouderschap.

En Raymond, die spoedig veilig in dromenland zou worden geworpen door de eb van zijn berouw, herhaalde, in een langzaam afnemend ritme van kinderlijke zinnen: "Mademoiselle vroeg me zo plotseling iets wat ik niet kon weten—ik wilde alleen maar zien hoe de vrouw eruit zou zien met een snor—ik maakte ze net zoals die van meneer Smith in de kruidenierswinkel—De klei voelde zo vreemd aan onder mijn vingers—"