Dramatische Werken

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 1 / 354
# chapter_page: 1
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

## TOONEELSPEL IN VERZEN IN DRIE BEDRIJVEN

## PERSONEN

Mevrouw Halm, een ambtenaarsweduwe. Zwaanhilde, haar dochter. Anna, idem. Valk, een jong schrijver, en Lind, student in de theologie, logé's van mevrouw Halm. Goudstad, groothandelaar. Stuiver, klerk. Juffrouw Ekster, zijn verloofde. Strooman, dorpsdominee. Mevrouw Strooman, zijn vrouw. Studenten, gasten, familie en verloofde paren. De acht kleine meisjes van den dominee. Vier tantes, een huisjuffrouw, een oppasser, dienstmeisjes.

:::stage
Het stuk speelt op mevrouw Halm's villa aan den Drammensweg bij
Kristiania.
:::

:::stage
Een mooie tuin, onregelmatig maar smaakvol aangelegd. Op den
achtergrond ziet men den fjord met zijn eilanden. Links van
den toeschouwer het hoofdgebouw met een veranda en daarboven een
openstaand zolderraam. Rechts op den voorgrond een open priëel met
tafel en banken. Het landschap ligt in sterk avondlicht. Het is in
den vóórzomer; de vruchtboomen bloeien.
:::

:::stage
Bij het opgaan van het scherm zitten mevr. Halm, Anna en juffr. Ekster
in de veranda, de beide eersten met een handwerk, de laatste met
een boek. In het priëel ziet men Valk, Lind, Goudstad en Stuiver;
op de tafel staat een punchbowl met glazen. Zwaanhilde zit alleen op
den achtergrond bij het water.
:::

:::stage
(staat met opgeheven glas en zingt)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 2 / 354
# chapter_page: 2
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Tot vreugde en genot werd u gegeven
In stillen bloemhof, zonblijde dag;
Vergeet dat de herfst vaak niet kan geven
Wat lente beloofde met lieven lach.
Bloesemtakken vol zoete geuren
Breiden zich welvend over u uit...
Laat dan van nacht de storm ze verscheuren,
Strooien langs velden en wegen zijn buit.

Waarom te vragen naar rijpe vruchten
Als alle boomen te bloeien staan?
Waarom toch treuren, waarom zuchten,
Zwoegend en slavend door 't leven gaan?
Waarom in 't veld toch op hooge stangen
Vogelverschrikkers met jas en hoed?
Broeders, wij willen der vogels zangen
Klinkend in 't oor ons lieflijk en zoet.

Waarom de vogels te verjagen
Uit uw rijk-bloeienden kersengaard!
Laat hen maar stelen die enkele dagen...
Vogels zijn dubbel hun zangloon waard.
Waarlijk in 't eind wint gij bij den ruil nog,
Krijgt zoete zangen voor late vrucht...
Snel gaat voorbij de Tijd, en bedenk toch
Hoe weldra de zomer weer ontvlucht.

Leven wil ik, genieten en zingen,
Tot bladerloos is de laatste heg;
Niet als een kind om méér zal ik dwingen,
Ruim dan gerust het overschot weg.
Open het hek; laat 't vee naar begeeren
Gulzig grazen, tevreden en stil;
Ik plukte de bloemen... wat kan 't mij deren
Wie 't doode restje nog nemen wil!
:::

:::stage
(tegen de dames)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Kijk, dat was nu het lied waarom u vroeg;...
Wil wat toegevend zijn... veel zaaks is 't niet.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
O wat deert dat, als 't lied maar goeden klank heeft!
:::

:::stage
(kijkt rond)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Maar Zwaanhild, die er zoo op aandrong juist?
Toen Valk begon, was zij met-een gevlogen;
Nu is zij weg.
:::

:::stage
(wijst naar den achtergrond)
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
Welneen, zij zit daarginds.
:::

:::stage
(zuchtend)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Och god, dat kind! Wie leert haar ooit manieren!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Maar zeg, mijnheer, mij leek uw lied op 't einde
Veel minder rijk aan... ja... aan poëzie,
Dan in de rest toch wel te vinden is.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ja, en 't was toch gemakkelijk genoeg
Om aan het slot ook nog wat aan te brengen.
:::

:::stage
(klinkt met hem)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 3 / 354
# chapter_page: 3
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Je smeert maar op, als lijm tusschen de barsten,
Totdat het plakt en 't hout gemarmerd lijkt.
:::

:::stage
(onverstoorbaar)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ja, dat gaat best; dat weet ik nog zoo goed;
Zoo deed ik 't ook...
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Wat? Heeft u ook gedicht?
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Mijn vriend? O ja!
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Och, 't was niet van belang.
:::

:::stage
(tegen de dames)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Hij 's in zijn hart romantisch.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Ja, dat is hij.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Och nu niet meer; dat is al lang geleden.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Vernis en romantiek, die slijten op den duur.
Maar vroeger wel dus...?
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ja 't was in dien tijd,
Toen ik verliefd was.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Was? Is die dan al voorbij?
Ik dacht niet dat je liefderoes al uit was!
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Nu ben ik immers officieel verloofd,
Dat is toch beter dan verliefd zijn, dunkt mij.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Zeer juist, mijn beste vriend, dat vind ik ook!
Aldus gepromoveerd was 't moeilijkste overwonnen;
Bevordering van minnaar tot geliefde.
:::

:::stage
(met een welgevallig herinneringslachje)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Het is toch zonderling! 'k Zou haast gaan twijflen
Of mijn herinnering mij niet bedriegt. (tot Valk gewend)
Nu zeven jaar geleden,... 't is de waarheid!
Maakte ik in stilte verzen op 't kantoor.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Maakte jij verzen... waar?
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Wel, aan de tafel.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Silentium! De klerk heeft nu het woord!
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Vooral zoo 's avonds, als ik vrij-af had,
Dan schreef ik heele reeksen verzen wel,
Zoo lang soms als... ja, twee drie vellen vol.
Dat ging!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Je gaf je Muze maar een schop,
Dan draafde ze al...
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Of het papier gestempeld
Was of niet, was haar volmaakt om 't even.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dus 't dichten vloeide dan toch even vlot?
Maar zeg, hoe drong je toch den tempel binnen?
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 4 / 354
# chapter_page: 4
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STUIVER"
Met 't breekijzer der liefde, beste vriend!
Met andere woorden, het was juffrouw Ekster,
Die een poos later mijn verloofde werd;
Want toen was zij...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Alleen nog maar je vlam.
:::

:::stage
(voortgaand)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Dat was een vreemde tijd; 'k vergat mijn studie;
Mijn pen vermaakte ik niet, neen 'k moest haar stemmen,
En als zij soms bleef haken in 't papier,
Klonk dat als melodie van wat ik schreef;...
Ten slotte expediëerde ik toen een brief
Aan haar... aan haar...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Wier liefste jij toen werdt.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Dienzelfden dag nog zond zij 't antwoord mij;
Mijn aanzoek nam zij aan... de zaak was klaar!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En jij, je voelde je op 't kantoor een held;
Nu had je veilig dan je liefde binnen!
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Natuurlijk, ja.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En dichtte je nooit meer?
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Neen, 'k heb daarna den drang nooit meer gevoeld;
't Was of op eens mijn dichtvuur was gedoofd;
En als 'k een enkle maal nu eens beproef
Een Nieuwjaarsvers of zoo iets op te stellen,
Dan speel ik het met rijm noch rhythme klaar,
En,... ik begrijp niet waar het aan mankeert,...
Maar 't wordt kantoorstijl-werk, geen poëzie.
:::

:::stage
(klinkt met hem)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
En daar is u zoo waar niet minder om! (tegen Valk)
U denkt wel dat in 't bootje van 't geluk
Alleen voor u een plaatsje wordt bewaard;
Maar wees voorzichtig als den tocht u waagt.
Wat nu uw vers betreft, zoo weet ik niet
Of het poëtisch is in allen deele,
Maar hoe u ook de woorden draait of keert
Toch deugt niet uw moraal, dat zeg ik u.
Hoe moet men zoo'n administratie noemen,
Die vogels vrij het groene ooft laat pikken
Vóór het tot rijpe vrucht nog worden kon?
Die koe en kalf maar vrij in 't gras laat weiden,
Dat alles kaal is als de hooitijd komt?
Nou, 't zou er hier mooi uitzien 't volgend jaar!
:::

:::stage
(staat op)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 5 / 354
# chapter_page: 5
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Och, 't volgend, volgend! Stuitend is de zin
Die in dat slappe woord "het volgend" ligt;
Dat maakt den blijdsten mensch op eenmaal arm!
Was ik een uurtje maar de sprookjes-sultan
Die over dood en leven vrij beschikt,
Dát woord was gauw ten doode opgeschreven,
Als dubbele o en e in nieuwe spellingsleer.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Wat heb je dan toch tegen 't woord der hoop?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat het Gods mooie wereld ons versombert.
"De volgende liefde", "de volgende vrouw",
"De volgende maaltijd" en "'t volgende leven",...
Kijk, die omzichtigheid, die daarin ligt,
Die is het die der vreugde zoon verarmt.
Zoo ver je ziet wordt heel de wereld leelijk,
Zij doodt van 't oogenblik het hoogst genot;
Je hebt geen rust, eer je de boot gestuurd hebt
Met zwoegend tobben, naar het "volgend" strand;
En ben je eenmaal daar... mag je dan rusten?
Neen; je moet verder naar een "volgend" eiland.
Zoo gaat het voort... voort maar, het leven uit...
God weet of ginds een rustplaats wordt gegeven.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Foei, mijnheer Valk, hoe kan u toch zoo spreken!
:::

:::stage
(nadenkend)
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
O, wat hij zegt begrijp ik alles best;
Er moet, dunkt mij, toch wel iets waars in zijn.
:::

:::stage
(bezorgd)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Ach, mijn aanstaande moet dat maar niet hooren,
Hij 's excentriek genoeg... Hoor eens, mijn beste,
Toe, kom eens even hier!
:::

:::stage
(bezig zijn pijp schoon te maken)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ik kom zoo daadlijk.
:::

:::stage
(tegen Valk)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ja, één ding is mij duidelijk althans:
U mocht de omzichtigheid wel meer in eere
Houden; stel u 't geval eens voor dat u
Van daag ging dichten en daarvoor gebruikte
Al wat u heeft in kas aan poëzie,
Den heelen kostbren voorraad... en u zag
Dat er niets meer van over was, als u
Den andren morgen 't "volgend" wou gaan dichten...
Dan kreeg mevrouw Kritiek u gauw te pakken.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 6 / 354
# chapter_page: 6
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Ik twijfel hard of zij 't bankroet zou merken;
Dan slenterden mevrouw Kritiek en ik
Gemoedlijk arm in arm te zamen voort. (afbrekend met veranderde stem).
Maar zeg eens, Lind, wat scheelt jou eig'lijk toch?
Je zit daar maar den heelen tijd zoo somber;
Of bestudeer je soms den bouw van 't huis?
:::

:::stage
(zich beheerschend)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ik? Hoe kom je dáár nu bij?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja zeker;
Je wendt je oogen van 't balkon niet af.
Zijn het de breede bogen der veranda
Die je met zooveel diepen ernst beschouwt,
Of wel het kunstig snijwerk van de deur,
Of van de vensterluiken, zeg wat is 't?
Want iets moet je gedachten tot zich trekken.
:::

:::stage
(met een stralend gezicht)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Neen, je vergist je; ik zit maar hier en leef.
Bedwelmd door 't nù verlang ik verder niets.
Ik heb 't gevoel alsof ik aan mijn voeten,
Zag uitgespreid der heele wereld schatten.
Dank voor je lied van 't blijde lenteleven.
Dat was als uit mijn eigen ziel gegrepen! (heft zijn glas op en
wisselt een blik met Anna, onopgemerkt door de anderen).
Der bloeme heil, die zoete geuren spreidt
Niet denkend aan het worden van de vrucht! (ledigt zijn glas).

VALK (kijkt hem aan, verrast en aangedaan, maar dwingt zich tot een
luchtigen toon).

Hoort, lieve dames, dat is nu wat nieuws!
Hier maakte ik ongedacht een proseliet.
Nog gisteren liep hij met 't gezangboek rond,
Van daag roert boudweg hij de dichtertrom...
Men zegt wel dat een dichter wordt geboren;
Maar soms kan men een prozaschrijver mesten
Zoo onbarmhartig als een arme gans,
Met rijmgeknutsel en metrisch geknoei,
Dat alles in hem, lever, ziel en krop,
Zit opgestopt met lyrisch vet en kruim
Van rhetoriek, als hij wordt uitgehaald, (tegen Lind).
Mijn dank intusschen voor je vriendlijk woord;
Voortaan dus tokk'len samen wij de lier.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
O ja, u werkt nu zeker veel, mijnheer?
De rust hier buiten tusschen bloesemboomen,
Waar ongestoord en eenzaam u kan dwalen....
:::

:::stage
(glimlachend)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Neen, hij is lui, het is een ware schand'.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 7 / 354
# chapter_page: 7
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Ik dacht zoo dat als gast van mevrouw Halm
U juist heel druk aan 't dichten raken moest. (wijst naar rechts).
Dit klein priëel, zoo achter 't loof verscholen,
Lijkt voor een dichter mij als uitgezocht;
Dáár dunkt mij, moet de inspiratie komen...
:::

:::stage
(gaat naar de veranda en leunt met de armen op de balustrade)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Bedek mijn oogen met der blindheid waas,
Dan zal den lichten hemel ik bezingen.
Bezorg mij voor den tijd van ééne maand
Een smart, een diep, reusachtig groot verdriet,
En 'k zal van levensvreugde juublend zingen.
Of liever nog, bezorg mij maar een vrouw
Die voor mij is mijn licht, mijn zon, mijn God.
'k Heb Onzen Lieven Heer daarom gesmeekt,
Maar hij bleef doof, of houdt zich zoo, helaas.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Foei wat is u profaan!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Ja, dat is erg!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
O, denk toch niet dat 't mijn bedoeling is
Om in 't publiek met haar gearmd te wandlen;
Neen, uit wildst-jubelenden zwijmelroes
Moest plots terug zij in de eeuwigheid.
Wat zielegymnastiek heb ik wel noodig;
Licht kreeg ik op die wijs mijn deel er van.

ZWAANHILDE (is naderbij gekomen; zij staat nu vlak bij Valk en zegt
met schertsende uitdrukking, maar toch vast)

Goed, ik zal voor u bidden om zoo'n lot:
Maar als het komt,... draag het dan als een man.
:::

:::stage
(heeft zich verrast omgekeerd)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
O, juffrouw Zwaanhild!... Ja ik zal mij waapnen.
Maar gelooft u ook dat ik vertrouwen kan
Op uw gebed, als iets van groote kracht?
Want och, de hemel laat zich niet verbidden.
Ik weet wel dat uw wil voldoet voor twee
Om van mijn zielerust mij te berooven;
Maar of uw g'loof voldoende is daartoe,
Kijk, dat 's de kwestie.
:::

:::stage
(half in ernst, half schertsend)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Wacht tot het leed er is
Verwoestend 's levens lichten, groenen zomer,...
Wacht tot het knaagt en schrijnt bij dag en nacht,
Dan kent van mijn geloof u pas de kracht. (zij gaat naar de dames toe).
:::

:::stage
(op gedempten toon)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 8 / 354
# chapter_page: 8
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Och, dat je samen nooit kunt vrede houden!
Nu heb je Valk in ernst toch boos gemaakt. (gaat voort zachtjes
en vermanend te spreken. Juffr. Ekster mengt zich in het
gesprek. Zwaanhilde staat er koud en zwijgend bij).

VALK (gaat na een kort nadenkend zwijgen naar het priëel en zegt in
zich zelf).

Er straalde zekerheid uit hare oogen.
Dat ik maar g'looven kon als zij, zoo vast,
Dat mij de hemel...
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Neen, dat wil God niet!
Het ware, met respekt, ook al te dwaas
Als zulke orders werden uitgevoerd.
Neen, weet u, wat bepaald u noodig heeft
Is gymnastiek voor armen, beenen, lijf;
Lig hier niet naar het groene loof te staren
Den lieven langen dag, hak liever hout.
En 't zou dan wel vervloekt gek moeten loopen,
Als binnen veertien dagen u niet was
Bevrijd van al die malle dichterkuren.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
'k Sta als de ezel tusschen zware keus;
Ter linker lokt mij vleesch, ter rechter geest;
Wat zou wel hier de wijste keuze zijn?
:::

:::stage
(terwijl hij inschenkt)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Eerst een glas punch, dat dorst en zorg verdrijft.
:::

:::stage
(kijkt op haar horloge)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Maar 't is al haast acht uur; nu denk ik wel
Dat wij den dominee gauw zullen zien. (staat op en reddert op de
veranda wat op).
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Wat? Hier een dominee?
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Ja, waarom niet?
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Dat heb ik immers onlangs u verteld...
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
Neen, moeder, daar was mijnheer Valk niet bij.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Ja, dat is waar. Maar kijk maar niet zoo sip,
Want zijn gezelschap is hij dubbel waard.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Och kom, wie is hij dan, die zoo gewenschte?
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Wel, lieve Heer, zijn naam is immers Strooman.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Jawel; dien naam heb ik wel eens gehoord;
En ook gezien dat hij nu werkzaam is
Als kamerlid, op 't veld der politiek.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ja, hij spreekt goed.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Maar jammer dat hij schor is.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 9 / 354
# chapter_page: 9
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Hij komt hier met zijn vrouw en...
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Met zijn kinderen...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Om die vooraf een beetje pret te gunnen...
Want daarna krijgt hij handen vol met werk.
Met Zweedsche kwesties en veel andere zaken.
Ja, dat begrijp ik.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Dat is een man, mijnheer!
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ja, in zijn jeugd was hij nogal een schalk.
:::

:::stage
(gekrenkt)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Toch niet, mijnheer! Want al toen ik nog klein was
Hoorde ik met grooten eerbied altijd spreken--
En dat door menschen die men g'looven kan--
Over den dominee en zijn roman.
:::

:::stage
(lachend)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Roman?
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Jawel. Ik noem zoo iets romantisch,
Wat alledaagschen niet waardeeren kunnen.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
O, mijn nieuwsgierigheid is hoog gespannen.
:::

:::stage
(voortgaande)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Maar och, er zijn natuurlijk altijd menschen
Die door 't aandoenlijke zich laten prikk'len
Tot spotternij! Het is genoeg bekend,
Dat iemand hier, hij was nog maar student,
Zoo ongehoord pedant, zoo erg brutaal was,
Om "William Russell" zelfs te kritiseeren.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Maar is die dominee dan een gedicht,
Een christlijk drama of zoo iets misschien?
:::

:::stage
(geroerd tot stille tranen)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Neen, Valk,... een mensch, maar met een diep gemoed.
Maar als zóó iets, dat toch geen leven heeft,
Al zooveel boosheid wekt en lage drift
En hevig-fellen hartstocht weet te ontkeetnen,
Zoo diep en bitter...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En zoo schriklijk lang...
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Dan zal u met uw scherpen blik ook wel
Begrijpen dat...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, dat begrijp ik best.
Maar wat tot nog toe mij niet duidlijk werd
Dat is, waar die roman nu in bestaat,
'k Vermoed wel dat die heel aangrijpend is;
Maar is 't niet mooglijk die zoo heel in 't kort...
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
'k Zal trachten uit de feiten het voornaamste
Te resumeeren.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 10 / 354
# chapter_page: 10
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Neen, ik weet er meer van,
Ik kan 't vertellen...
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Ja, dat kan ik ook!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Och neen, mevrouw, 'k ben nu al goed op gang.
Weet u, mijnheer,... hij gold als kandidaat
Voor een der knapste koppen van de stad,
Wist van kritiek en ook van nieuwe modes...
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
En speelde ook comedie binnenshuis.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Wacht toch! En schilderde,... en musiceerde
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
En weet je nog hoe mooi hij kon vertellen!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Laat mij toch 't woord; ik weet er alles van.
Hij schreef en componeerde zelf muziek
Op iets dat... bij een uitgever verscheen;
Het heette: "een sonnettenkrans aan haar".
Hoe innig zong hij die bij de guitaar!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Ja, dat is zeker, hij was geniaal!
:::

:::stage
(op gedempten toon)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Hm, andren noemden kortweg hem een gek.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Een wijsgeer, oud en praktisch, die niet putte
Dat wat hij wist uit muffe perkamenten,
Zei eens, de liefde kon Petrarca's maken
Zoo goed als vee en luiheid patriarchen.
Maar wie was "zij"?
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Dat was zijn veelgeliefde,
Nu lang zijn vrouw, die u zal leeren kennen.
Zij was een dochter van een firma die...
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
In hout deed.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Ja, mijnheer zal het wel weten.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Want 't was met Holland dat die zaken deed.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Och, dat zijn toch maar triviale dingen.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Een firma die...?
:::

:::stage
(voortgaand)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Schatrijk was, echte Nabobs.
U kan begrijpen dat zij veel begeerd was;
Door de voornaamsten werd haar 't hof gemaakt.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
En daar was zelfs een kamerheer ook bij.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Maar zij streed dapper voor haar vrouwenrecht.
Strooman had zij gezien op het tooneel;
Hem zien en hem beminnen dat was één...
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 11 / 354
# chapter_page: 11
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
En al de pretendenten konden gaan!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Ja, stel u voor, is dat niet echt romantisch!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
En voeg daarbij een ouden wreeden Pa
Die anders niet wou doen dan harten scheiden;
En nog een voogd was er, geloof ik, ook,
Om 't bittre leed nog bitterder te maken;
Maar zij bleef hem en hij bleef haar getrouw;
Zij droomden van een hutje op de hei,
Een sneeuwwit lam dat beiden voeden zou...
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Ja, op zijn hoogst een koetje klein en bont...
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
In 't kort, zooals zij mij zoo vaak vertelden:
Een hutje, een koele beek, elkanders harte!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ach ja! En toen...?
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Zij brak met haar familie.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Voor goed...?
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Ja, dat deed zij.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Kijk, dat was flink.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
En trok toen naar het kamertje van Strooman.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Trok bij hem in! Zoo zonder... eerst te trouwen?
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
O foei!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Schaam u! mijn man was zelf getuige
Van 't jonge paar...!
:::

:::stage
(tegen juffr. Ekster)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ja, 't weglaten van feiten
Maakt twijfel wakker en verwart 't verhaal;
In referaten komt het er op aan
Te ord'nen, chronologisch en correct.
Maar nooit heb ik nog goed kunnen begrijpen,
Hoe zij daar leefden...
:::

:::stage
(vervolgende)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Want men mag vermoeden
Dat koe en schaap niet ook op zolder woonden.
:::

:::stage
(tegen Stuiver)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
O, je moet één ding wel bedenken, beste,
Men heeft niets noodig waar de liefde woont;
Twee teedre harten leven haast van niets. (tegen Valk)
Hij had haar lief bij snarenspel en zang
Waarop zij met klavierspel weerklank gaf.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
En dan, dat spreekt, zij leefden op crediet...
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Een jaar, totdat de firma ging failliet.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 12 / 354
# chapter_page: 12
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Maar toen kreeg Strooman een beroep naar 't Noorden.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
En in een brief, dien 'k later zag, bezwoer hij
Alleen voor haar en voor zijn plicht te leven.
:::

:::stage
(aanvullend)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En daarmee was dan zijn roman beëindigd.
:::

:::stage
(staat op)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Kom, laat ons nu eens in den tuin gaan zien;
Het kon toch zijn dat hij in aantocht was.
:::

:::stage
(doet haar manteltje om)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Het wordt al koel.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Och, Zwaanhild, haal mij even
Mijn wollen doek.
:::

:::stage
(onbemerkt tegen Anna)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ga vast vooruit!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Kom je ook?

(Zwaanhilde gaat het huis binnen; de anderen, behalve Valk, gaan
naar den achtergrond of af naar links. Lind die meegeloopen is blijft
staan en komt terug).
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Mijn vriend!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Wel insgelijks!
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Geef mij je hand!
Ik ben zoo blij;... 't is of mijn hart moet barsten,
Als ik 't niet iemand zeg...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Maar kalmpjes aan;
Verhoord word je eerst, veroordeeld, dan gehangen.
Wat zijn dat voor manieren? Je verbergt
Voor mij, je vriend, den schat door je gevonden;...
Beken het maar, gegrond is mijn vermoeden:
Je trok een prijs uit 's levens loterij!
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ja, op een mooien vogel lei 'k de hand!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Zoo? Levend,... onbeschadigd door het net?
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Heb maar geduld; nu is het gauw gezegd:
Ik ben verloofd!...
:::

:::stage
(snel)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Verloofd, zeg je?
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Jawel!
Van daag,... hoe 'k durfde weet ik zelf niet meer!
Ik zei... nou ja, dat kan ik niet vertellen;
Maar weet je... zij, dat mooie jonge meisje,
Bloosde als een roos,... en werd volstrekt niet boos!
Zeg, kan je 't vatten, Valk, hoe ik het waagde!
Zij luisterde en... schreide, meen ik zelfs;
Dát is toch een goed teeken?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Zeker wel.
:::

:::dialogue speaker="LIND"
En dus, niet waar, is zij nu mijn verloofde?
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 13 / 354
# chapter_page: 13
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Ik onderstel van ja; maar wil je 't weten
Volmaakt sekuur, vraag 't dan aan juffrouw Ekster.
:::

:::dialogue speaker="LIND"
O neen, ik weet het zeker, mijn gevoel
Bedriegt mij niet, 'k ben rustig, zonder vrees.
:::

:::stage
(Stralend en geheimzinnig).
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Zeg, even mocht 'k haar handje drukken ook
Toen zij de koffiekopjes nam van tafel!
:::

:::stage
(heft zijn glas op en ledigt het)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Nu, lentebloesem siere je verbond!
:::

:::stage
(doet evenzoo)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
En 'k wil hier luid en plechtig het bezweren
Dat ik haar lief zal hebben tot mijn dood,
Zoo warm als nu... want och zij is zoo lief!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Verloofd! Dus daarom waren je gedachten
Bij Mozes noch profeten meer van daag.
:::

:::stage
(lachend)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
En jij, die dacht, dat jouw lied dat gedaan had!...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ach ja, poëten g'looven dat zoo licht.
:::

:::stage
(ernstig)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Je moet niet denken dat ik door 't geluk
Den theoloog al uitgeschud heb nu.
't Verschil is dit alleen, dat 'k niet den Bijbel
Als Jakobsladder tot mijn God gebruik.
Nu moet ik Hem in 't leven zelf gaan zoeken;
Ik voel meer goedheid nu al in mijn hart,
'k Heb lief de grashalm, 't wurmpje aan mijn voet;
Die moeten van 't geluk hun deel ook hebben.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Maar zeg mij eens...
:::

:::dialogue speaker="LIND"
'k Heb alles nu gezegd,
Mijn zoet geheim blijft heilig voor ons drieën.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, maar 'k bedoel, heb je al vooruit gedacht?
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Gedacht? Vooruit? Ik? Neen, voor 't oogenblik
Leef ik geheel in lenteblij genot.
Ik richt mijn oog op ons geluk vlak bij:
Daar houden wij van 't lot de teugels vast.
Noch jij, noch Goudstad,... noch zelfs mevrouw Halm
Kan zeggen tot mijn frissche bloem: "verwelk!"
Want ik heb wilskracht, gloed straalt uit háár oogen.
En daarom moet en zal zij opwaarts streven!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Goed zoo; wie zoo denkt, zal 't geluk wel dwingen!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 14 / 354
# chapter_page: 14
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="LIND"
Wild-bruisend kookt in mij mijn levensmoed.
O, ik voel mij zoo sterk! Lag daar een afgrond
Vóor mij... hoe gapend ook... Ik waagde een sprong!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Wat zeggen wil in nuchtre prozataal:
Je liefde maakt je bijna tot een rendier.
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Nu... trek ik mee met wilden rendiertroep
Dan weet ik wel waarheen mijn smachten trekt!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat kan je morgen dan alvast vertoonen.
Je moet toch met 't kwartet de bergen in?
Maar 'k wed dat je geen pelsjas noodig hebt...
:::

:::dialogue speaker="LIND"
't Kwartet! Nou ja, laat 't zonder mij maar klimmen.
Ik adem berglucht nu in 't diepe dal;
Hier heb ik bloemen en de wijde fjord,
Hier heb ik bladerruischen, vogelzangen,
En mijn geluksfee... zij is immers hier!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
O, een geluksfee hier in deze streken
Hoû die maar vast!... die zijn maar al te zeldzaam. (met een blik op
het huis).
Sst,... Zwaanhild...
:::

:::stage
(drukt hem de hand)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Goed; 'k ga heen,... laat niemand weten,
Wat tusschen jou en mij en háár moet blijven.
Dank dat je luisteren wou naar mijn geheim.
Begraaf het in je hart, hoû 't veilig daar...
:::

:::stage
(af naar den achtergrond hij de anderen).
:::

:::dialogue speaker="LIND"
(Valk kijkt hem een oogenblik na en loopt een paar maal den tuin op
en neer, zichtbaar strijdende tegen zijn aandoeningen. Even later
komt Zwaanhilde uit het huis met een doek op den arm; wil naar
den achtergrond gaan; Valk nadert haar en kijkt haar onafgewend
aan. Zwaanhilde blijft staan).
:::

:::stage
(na een kleine pauze)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
U kijkt mij zoo vreemd aan...?
:::

:::stage
(half in zich zelf)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, dáár is 't trekje,
Diep in die oogen glijdt een vlucht'ge schaduw,
Die om den mond verscholen speelt vol spotlust.
Het is daar.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Wat? U doet mij haast verschrikken.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
U heet Zwaanhilde?
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ja, dat weet u wel.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Maar weet u dat die naam belachlijk is?
Doe mij 't genoegen... gooi hem over boord!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 15 / 354
# chapter_page: 15
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
O, dat zou eigenmachtig, ongepast zijn...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Hm, "Zwaanhild"... "Zwaanhild"... (plotseling ernstig).
 Waarom kreeg u toch
Al toen u klein was zoo'n memento mori?
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Klinkt 't leelijk dan?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, mooi als een gedicht,
Maar veel te groot, te streng voor onze tijden.
Hoe kan een meisje uit onze dagen nu
Begrijpen wat de naam Zwaanhilde inhoudt?
Neen, gooi hem weg, als een verouderd pak.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
U denkt vast aan het koningskind der sage?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat schuldloos door de paarden werd vertrapt.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Maar onze wet laat zoo iets niet meer toe.
Neen, hoog in 't zadel! In mijn stille droomen
Joeg 'k, voortgedragen op een vurig paard,
Zoo vaak ver weg, de wereld in vol moed,
Zijn manen als een vrijheidsvlag me omwapprend!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat 's oude liedje. In die "stille droomen"
Kent niemand van ons paal of perk of grenzen,
Dan vreest geen mensch de sporen te gebruiken;...
Bij daden blijven wij zoet hier beneden;
Want 't leven heeft een ieder innig lief,
En niemand wil een sprong ten doode wagen.
:::

:::stage
(levendig)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ja, wijs mij 't doel maar, en ik waag 't te springen.
Maar dan zij 't doel den sprong ten doode ook waard.
Een Californië na zandwoestijnen,...
Zoo niet, dan is 't maar beter thuis te blijven.
:::

:::stage
(spottend)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Och ja, "de tijd" is zeker daaraan schuld.
:::

:::stage
(warm)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ja, juist, dat is 't! Waarom als 't windstil is,
De boot uitzetten en de zeilen hijschen?
:::

:::stage
(ironisch)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, waarom zweep of scherpe sporen slijten,
Waar niet met gouden prijs hij wordt beloond
Die moed heeft vrij de wereld in te gaan,
En hoog in 't zadel, stout vooruit te streven?
Zoo'n tocht, zoo zonder doel, is iets voor d'adel,
Maar onze tijd lacht om wat aadlijk is;
Dat wou u zeggen, niet?
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 16 / 354
# chapter_page: 16
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ja, dat is waar;
Zie naar dien pereboom die ginder staat,...
Wat is die dor en bloesemloos van 't jaar.
Verleden jaar, dat had u moeten zien,
Boog heel de boom onder zijn vruchtenlast.
:::

:::stage
(een beetje onzeker)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ik g'loof het graag; maar wat moet 'k daaruit leeren?
:::

:::stage
(fijntjes)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
O, onder meer, dat 't voor een Zacharias
Van ónzen tijd, te veel verlangd is, peren
Te oogsten waar een vorig jaar de boom
Te veel gedragen heeft aan bloem en vrucht.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ik wist het wel. U zou wel 't spoor weer vinden
In oud-romantische geschiedenissen.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ja, onze deugd is van een ander slag.
Wie komt er op en strijdt voor waarheid nog,
Wie waagt zijn huid en zijn persoonlijkheid?
Waar vindt men helden?
:::

:::stage
(kijkt haar scherp aan)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En waar zijn Walkuren?
:::

:::stage
(schudt het hoofd)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Walkuren zijn niet noodig in dit land!
Toen 't g'loof onlangs in Syrië werd bedreigd
Trok u toen als verdediger daarheen?
Neen, op papier ging u de zaak ter harte.
En voor het goede doel zond u wat geld af.

(Pauze. Valk schijnt te willen antwoorden, maar houdt zich in en gaat
den tuin in).
:::

:::stage
(kijkt hem een oogenblik aan, nadert dan en vraagt zacht)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Valk ben je boos?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Welneen, ik sta te peinzen;...
En anders niets.
:::

:::stage
(nadenkend en meewarig)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Je hebt als twee karakters...
Geheel verschillend...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, dat weet ik wel.
:::

:::stage
(driftig)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Maar waarom toch?
:::

:::stage
(uitbarstend)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Omdat ik 't niet kan dulden
Voor Jan-en-alleman mijn naakte ziel
Ten toon te stellen... als 't profane menschdom,
Dat op de straat te koop loopt met zijn liefde...
Als jonge vrouwen met hun bloote armen!
Jij was de eenige,... jij Zwaanhild, jij...
Dat dacht ik... maar dat is nu ook voorbij...
:::

:::stage
(wendt zich tot haar terwijl zij naar het prieël gaat en uitkijkt).
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 17 / 354
# chapter_page: 17
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Je luistert...
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Naar een andre stem, die 's avonds...
Sst! Hoor je wel?... spreekt als de zon gaat dalen.
Een kleine vogel, kijk, verschuilt zich daar
In 't loof,... daar komt hij net weer voor den dag...
En weet je wat ik vast geloof? Haar, wie
Geen dichterziel, geen zangstem werd gegeven
Die kreeg van God een vogeltje tot vriend...
Voor haar alleen en voor haar tuin geschapen.
:::

:::stage
(neemt een steen van den grond op)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dan moeten mensch en dier elkaar ontmoeten,
Zal niet zijn zang te loor gaan bij een vreemde.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ja, dat is waar; maar 't mijne vond ik al.
'k Kreeg niet de gaaf van 't woord en ook geen zangstem;
Daar kweelt mijn vogeltje in zijn groene schuilplaats,
Daar voel 'k als zangen dalen in mijn ziel...
Nu ja... ze blijven niet... ze vliegen weg...
:::

:::stage
(Valk gooit driftig met den steen; Zwaanhilde uit een kreet).
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
O God! je raakte hem! Hoe kon je 't doen!
:::

:::stage
(loopt naar rechts en komt weer dadelijk terug).
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
O dat was slecht, heel slecht!
:::

:::stage
(hartstochtelijk opgewonden)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen... oog om oog
En tand om tand, Zwaanhilde, meer was 't niet!
Nu krijg je dan geen groet meer uit de hoogte,
Uit 't land der zangen geen geschenken meer.
Dat is mijn wraak nu over wat je deedt!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Wat 'k deed?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, jij! Tot op dit oogenblik
Zong in mijn borst een vogel stout en sterk.
Nu kan de doodsklok voor hen beiden luiden,...
Jij doodde hém!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ik?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, toen jij versloeg
Mijn g'loof, zoo jong, zoo blij en zegevierend...! (verachtelijk).
Toen jij je hebt verloofd!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Wat meen je toch?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
O ja, dat 's stellig wel een heel best zaakje;
Hij doet examen, wordt wel gauw beroepen,...
Hij wenscht toch naar Amerika te gaan...
:::

:::stage
(op denzelfden toon)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 18 / 354
# chapter_page: 18
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
En heeft een aardig duitje nog te wachten;...
Want je zult zeker Lind bedoelen?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat
Zal jij wel weten...
:::

:::stage
(met ingehouden lach)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ja, als bruidjes' zuster
Dient dat wel...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
God! Ben jij 't dan niet...?
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Die oogstte
Zoo'n overgroot geluk? Ach neen, eilacy!
:::

:::stage
(bijna kinderlijk blij)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Jij bent het niet! O nu zij God geloofd!
Och, Onze Lieve Heer is goed en mild toch!
Niet met een ander zal 'k gearmd je zien...
Hij wilde alleen het licht der smart ontsteken...
:::

:::stage
(wil haar hand vatten).
:::

:::dialogue speaker="VALK"
O Zwaanhild, hoor eens, luister...
:::

:::stage
(wijst snel naar den achtergrond)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Kijk eens daarheen!

(Zij gaat naar het huis. Van den achtergrond komen op dat oogenblik
mevr. Halm, Anna, juffr. Ekster, Goudstad, Stuiver en Lind. Gedurende
het voorgaande is de zon ondergegaan; het landschap ligt in
schemerdonker).
:::

:::stage
(tegen Zwaanhilde)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Nu zal de dominee aanstonds wel komen.
Waar bleef je toch?
:::

:::stage
(met een blik op Valk)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Je staat daar als beteuterd.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ik heb wat hoofdpijn; 't zal wel overgaan.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
En loop je dan hier met je bloote hoofd?
Zet nu vast thee en maak de kamer netjes;
't Moet in de puntjes zijn; ik ken mevrouw wel.
:::

:::stage
(Zwaanhilde gaat het huis binnen).
:::

:::stage
(tegen Valk)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Weet jij wat Strooman in de Kamer wil?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ik denk niet dat hij voor verhooging stemt.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Maar als een zachte wenk hij nu eens kreeg
Dat 'k verzen in mijn schrijfmap houd verborgen?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Misschien dat 't hielp.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Och was 't maar waar... want heusch
Het spant er, nu 't tot trouwen dan zal komen.
De liefdezorgen zijn niet licht te tellen!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Net goed: wat doe je in zoo'n wespennest!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 19 / 354
# chapter_page: 19
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STUIVER"
Dus liefde noem je zóó?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat niet, maar 't huwlijk,
Met banden, vrijheidsroof en slavenleven.
:::

:::stage
(ziende dat Juffr. Ekster naderbij komt)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Je weet niet wat een heerlijk kapitaal
Er ligt in 't woord der vrouw en in haar geest.
:::

:::stage
(zachtjes)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Denk je dat Goudstad wil een voorschot geven?
:::

:::stage
(knorrig)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ik weet niet zeker nog; ik zal 't probeeren.
:::

:::stage
(gedempt tegen Valk terwijl hij met Anna nader komt)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ik hoû 't niet langer uit; ik moet terstond
Aan allen 't zeggen nu...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
In plaats te zwijgen,
En geen oningewijde te vertellen,
Wat jou alleen aangaat...
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Dat 's ook wat moois;...
Voor jou, mijn vriend, ook hier in huis logeergast,
Moest ik verstoppen dan mijn jong geluk!
Neen, nu mijn hoofd van jubel staat in brand...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Nu wil je je ook maar nijdig laten maken?
Ja, goede lieve vriend, als dat je opinie is,
Ga dan maar gauw je engagement vertellen!
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Dat dacht ik ook, om meer dan ééne reden,
En één daarvan lijkt mij wel van gewicht;
Stel eens dat onder ons zich zou bevinden
Een stille aanbidder, sluipend om haar heen;
Stel dat hij dan op-eens met huwelijksplannen kwam
En aanzoek om haar hand... wat dat gênant zou zijn...!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Je hebt gelijk; ja, ik vergat geheel
Dat tot wat hoogers jij je voelt bestemd.
Van liefde's vrije priester die je nú bent,
Moet vroeg of laat je nog promotie maken;
Maar het is zelfs in strijd met alle vormen
Je nu al voor te doen als hoog-gewijde.
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ja, zie je, als niet Goudstad...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Wat van hem?
:::

:::stage
(verlegen)
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
Och, dat is iets dat Lind zich in zijn hoofd zet.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 20 / 354
# chapter_page: 20
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="LIND"
Zeg dat nu niet; ik voel dat hij treedt tusschen
Mijn nieuw geluk en mij, waar hij maar kan.
Die kwast komt immers daaglijks hier naar buiten,
Is rijk en vrijgezel, steeds om je heen;
In 't kort, mijn liefste, er is nog zooveel
Dat niets dan onheil voor ons kan voorspellen.
:::

:::stage
(met een zucht)
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
Hè dat is jammer, 't was zoo mooi vandaag!
:::

:::stage
(deelnemend tegen Lind)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Laat niet 't geluk je ontgaan door sombre grillen,
Wacht nog wat... geef niet noodeloos je bloot.
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
O! Juffrouw Ekster kijkt naar ons; zeg niets meer!
:::

:::stage
(Zij en Lind af, ieder naar een anderen kant)
:::

:::stage
(kijkt Lind na)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Daar gaat hij heen en doodt zijn eigen jeugd.

GOUDSTAD (die intusschen bij de trap heeft gestaan in gesprek met
mevr. Halm en Juffr. Ekster, komt nu naderbij en klopt hem op den
schouder).

Wel, staat u hier te broeden op een lied?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, op een drama.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Zoo? Wel nu nog mooier!...
Ik dacht niet dat u daaraan ook al deed.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, dit is eigenlijk ook voor een ander,
Een vriend van mij, ja, van ons allebei;...
Een schrijver van bizondre handigheid,
Want tusschen middaguur en avondstond
Heeft hij al afgemaakt een heele idylle.
:::

:::stage
(sluw)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Blij-eindigend, niet waar?
:::

## U weet toch wel Dat 't scherm pas valt als zij elkander krijgen.

Maar dat is nog maar één van zijn drie stukken: Daarnà eerst komen nog de schrijversweeën, Als nummer twee, de klucht van de verloving, Door vijf bedrijven heen behandeld wordt. En hieruit spint hij dan op nieuw de stof Voor 't huwelijksdrama, dat is dan het derde

:::stage
(glimlachend)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
De schrijflust schijnt aanstekelijk te werken.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Zoo? Hoe dan wel?
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ik meen alleen in zóóver
Als 'k ook te broeden rondloop op een dichtstuk,...
:::

:::stage
(geheimzinnig).
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Maar heel reëel en uitermate praktisch.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 21 / 354
# chapter_page: 21
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Wie is de held, als ik zoo vrij mag zijn?
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Dat zeg ik morgen wel, maar eerder niet.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dan is u 't zelf!
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Zou 'k daarvoor deugen, denkt u?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Een beetre held waar' waarlijk niet te vinden.
Maar de heldin dan? Zij woont zeker buiten
Op 't vrije land, niet in bedompte stad?
:::

:::stage
(dreigt met den vinger)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Daar zit de knoop... dat mag ik niet verklappen!...
:::

:::stage
(verandert van toon).
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Zeg eens, wat dunkt u wel van juffrouw Halm?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
O, u moet stellig haar veel beter kennen;
Mijn oordeel kan noch kwaad noch goed beduiden...
:::

:::stage
(glimlachend).
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Doch pas maar op, dat 't niet in 't honderd loopt
Met dat gedicht waarvan u heeft verteld.
Stel dat ik uw vertrouwen zou misbruiken,
En uitkomst en intrige ging bederven.
:::

:::stage
(gemoedelijk)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Nu ja, dan zou ik ook wel amen zeggen.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Is dat gemeend?
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
U is toch man van 't vak;
En 't waar' te gek, werd uwe hulp versmaad
Door wie, als ik, maar is een dilettant (gaat naar den achtergrond).
:::

:::stage
(in 't voorbijgaan tegen Lind)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Je hadt gelijk; die rijke heer loopt rond
Met moordnaarsplannen tegen je geluk, hoor. (verwijdert zich).
:::

:::stage
(zacht tegen Anna)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Nu zie je 't eens, 'k was niet voor niets zoo bang;
Wij moeten heusch terstond je moeder spreken.

(Zij gaan naar mevr. Halm toe, die met juffr. Ekster bij het huis
staat).
:::

:::stage
(pratend met Stuiver)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Wat prachtig mooie avond.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
O zeker, ja,
Als er maar stemming is...
:::

:::stage
(schertsend)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Iets niet in orde
Met uw liefde soms?
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Niet juist dáármee...
:::

:::stage
(die er bij gekomen is)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Maar met 't engagement?
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 22 / 354
# chapter_page: 22
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STUIVER"
Misschien is 't dát wel.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Hoera, dan ben je niet geheel ontbloot nog
Van ieder sprankje poëzie, gelukkig.
:::

:::stage
(beleedigd)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
'k Begrijp niet wat met mijn engagement
Of ook met mij, de poëzie te doen heeft.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat moet je ook niet begrijpen; als de liefde
Haar eigen wezen kent, dan moet zij sterven.
:::

:::stage
(tegen Stuiver)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Maar is er iets waar 'k u mee helpen kan
Dan zeg het maar.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ja, ik heb heel den dag al
Bedacht hoe 'k u de zaak zou kunnen zeggen,
Maar 'k kon niet komen tot een goed besluit.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ik zal je helpen en ik maak het kort:
Sinds jij tot een "aanstaande" bent bevorderd,
Gevoel jij je gedrukt en steeds gedrukter...
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ja, dat was wel bij tijden nog al erg...
:::

:::stage
(voortgaand)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En ging zoo waar gebukt onder verplichtingen
Die je ter helle joeg, als je maar kon;
Dat is de zaak.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Wat zijn dat voor verdichtingen!
Ik heb geprolongeerd, als eerlijk man. (tegen Goudstad).
Maar 't wordt met iedre maand al meer en erger.
En men krijgt toch een vrouw als men gaat trouwen...
:::

:::stage
(vroolijk)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Nu is de hemel van je jeugd weer helder,
Dit was een echo uit je dichtertijden!
Zoo moet 't ook zijn; 'k begreep het wel terstond;
'n Paar vleugels had je noodig en een schaar!
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Een schaar?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Een wil-schaar, ja, om alle banden
Weer los te knippen, dat je uit kon vliegen
Weer vrank en vrij...
:::

:::stage
(boos)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Neen, dat wordt ál te grof!
Dat ik beschuldigd word van zoo'n vergrijp
Aan het gezag, dat 'k stil maar heengaan zou?
Zoo iets is een bekladden van mijn eer
En lasterlijke praat!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Mensch, ben je dwaas!
Wat wil je dan toch zeggen? Spreek toch... spreek!
:::

:::stage
(lachend tegen Stuiver)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ja, tracht de zaak eens helder in te denken.
Wat wou u dan?
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 23 / 354
# chapter_page: 23
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::stage
(bedaart weer)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Een leening bij de spaarbank.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Een leening!
:::

:::stage
(snel tegen Goudstad)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
'k Meen een endossement
Voor honderd thaler of zoo daaromtrent.
:::

:::stage
(die inmiddels bij mevr. Halm, Lind en Anna heeft gestaan)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Hoe aardig! Och! Nu veel geluk, hoor kindren!
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Wat is dat nu? (gaat naar de dames).
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Dat kwam daar ongelegen.
:::

:::stage
(slaat uitgelaten zijn armen om zijn hals)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Hoera, trompetgeschal verkondigt luid
Dat Amor je een broertje heeft gebracht.
:::

:::stage
(trekt hem mee naar de anderen).
:::

:::stage
(overweldigd tegen de heeren)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Och, Lind en Anna,... Lind heeft haar gekregen!
Zij zijn geëngageerd!
:::

:::stage
(met tranen van ontroering, terwijl het paar gelukgewenscht wordt)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Dat 's al de achtste,
Die welverzorgd en blij dit huis verlaat;... (tot Valk gewend).
Al zeven nichtjes... allemaal met gasten... (haar aandoening wordt
haar te machtig; zij houdt haar zakdoek voor de oogen).
:::

:::stage
(tegen Anna)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Nu zullen er heel wat bezoeken komen.
:::

:::stage
(liefkoost haar zeer aangedaan).
:::

:::stage
(grijpt Valk's handen)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
O vriend, ik leef als in een zwijmelroes!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Stil;... als verloofde ben je lid geworden
Van 't geestelijke matigheidsgenootschap;
Je kent 't gebod:... geen slemppartijen hier!
:::

:::stage
(keert zich tot Goudstad met een beetje boosaardige deelneming).
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Nu mijnheer Goudstad?
:::

:::stage
(vergenoegd)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Wel, ik zou durven denken
Dat voor hen beiden dit geluk belooft.
:::

:::stage
(kijkt hem verwonderd aan)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
U draagt uw leed met wel te prijzen rust.
't Doet mij genoegen.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Wat meent u toch, mijn waarde?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
'k Bedoel dat aangezien u zelf toch voedde
Een zoete hoop...
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 24 / 354
# chapter_page: 24
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Deed ik dat? Inderdaad?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
U was ten minste goed daartoe op weg;
U noemde juffrouw Halm; u stond toch hier
En vroeg mij...
:::

:::stage
(glimlachend)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ja, maar zijn er dan geen twee?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dus 't is de andre, die u meent... haar zuster?
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Haar zuster, ja, de andre,... juist, die is 't.
Leer eerst die zuster maar wat nader kennen,
En oordeel zelf of zij niet zou verdienen
Dat er wat meer werk van haar werd gemaakt
Dan hier in huis gewoonlijk wordt gedaan.
:::

:::stage
(koel)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Zij heeft wel alle goede eigenschappen.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Niet alle nog: den conversatietoon
Kan zij niet vatten; daar legt zij het af...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, dat is erg.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Maar als mevrouw haar maar
Eén winter uitbrengt, wed ik dat voor niemand
Zij onderdoet.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, dat zal wel zoo zijn.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ja, dat is wonderlijk met jonge meisjes!
:::

:::stage
(vroolijk)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Zij zijn als winterrogge op het land;
Zij kiemen ongemerkt in vorst en sneeuw.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
De balzaal is hun thuis van 't kerstfeest af...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Daar komt de mest er op... schandalen, praatjes...
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
En als de warme lentelucht dan komt...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dan komen groene dametjes te voorschijn!
:::

:::stage
(komt bij hen en grijpt Valk's handen)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Wel was 't verstandig dat ik deed dien stap...
Ik voel mij zoo gelukkig en zoo rustig!
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ziedaar den bruidegom; vertel nu eens
Hoe men zoo doet als pas verloofde minnaar!
:::

:::stage
(onaangenaam aangedaan)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Daarover spreekt men met een derde niet.
:::

:::stage
(schertsend)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Slecht gehumeurd? Dat zal ik Anna klikken. (gaat naar de dames toe).
:::

:::stage
(kijkt hem na)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Is dat een vraag, die man is onverdraaglijk!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 25 / 354
# chapter_page: 25
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Je hebt je toch in hem vergist,...
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Och kom?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Het was niet Anna die hij had op 't oog.
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Wat! Was het Zwaanhild?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, dàt kan 'k niet zeggen. (luimig)
Vergeef mij, voor een ander leedt je pijn!
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Hoe meen je dat?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Zeg, heb je de courant
Gelezen?
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Neen.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ik zal je 't dagblad zenden;
Daar staat iets in, van iemand wien het lot
Zijn goede, gave oogtand trekken deed,
Omdat een neefje van hem leed aan tandpijn.
:::

:::stage
(kijkt uit het raam)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
O daar komt dominee!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Met hoeveel zijn ze?
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Vijf, zes... acht kinderen.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat 's buitensporig!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Hè, zoo iets is toch bijna onfatsoenlijk!

(Intusschen heeft men een rijtuig hooren stilhouden links buiten. De
dominee, zijn vrouw en acht kleine meisjes, allen in reistoilet,
komen één voor één binnen).
:::

:::stage
(ijlt de nieuw aangekomenen te gemoet)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Welkom hier, hartelijk welkom hier!
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Dank u.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. STROOMAN"
O, u heeft zeker gasten...
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Och, wel neen!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. STROOMAN"
Want komen we ongelegen...
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Neen... integendeel;
U komt juist goed van pas, want denk eens aan,
Mijn dochter Anna is daar net verloofd.
:::

:::stage
(schudt Anna de hand met zalving)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Laat mij getuigen;... liefde,... zielsgemeenschap...
Dat is een schat, die motten niet of roest
Verteren kunnen... zoo zij althans echt is.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Hoe aardig dat u al de kleintjes mee
Gebracht heeft naar de stad.
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Er zijn er nóg vier
Die buiten zijn gebleven.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Och kom, ja?
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 26 / 354
# chapter_page: 26
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Drie daarvan zijn te klein om te beseffen
Wat 't is een liefdrijk vaderhart te missen
Voor 's rijks belang.
:::

:::stage
(tegen mevr. Halm terwijl zij afscheid neemt)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Nu ga ik u verlaten.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Och, waarom gaat u al zoo gauw weer weg?
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Ik moet nog in de stad het nieuws vertellen;
Bij Jensen, weet ik, gaan ze laat naar bed;
De tantes zullen blij zijn, nu dat spreekt.
Mijn lieve Anna, wees niet meer verlegen...
Want morgen is het Zondag; met visites
Wordt je overstroomd, daar kan je vast op reeknen!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Nu, wèl thuis dan! (tegen de anderen).
 En u wil zeker wel
Een kopje thee? Mevrouw wees dan zoo goed!

(Mevr. Halm, Strooman, zijn vrouw en kinderen met Goudstad, Lind en
Anna gaan het huis in).
:::

:::stage
(terwijl zij Stuivers arm neemt)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Nu gaan wij dwepen! Stuiver kijk eens hier,
Hoe Luna zwevend rust tusschen de wolken!
Maar neen, je kijkt niet eens!
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
O ja, jawel!
Ik dacht alleen maar even aan ons debet.

(Zij gaan weg naar links. Valk die onder het voorgaande onafgewend
Strooman en zijn vrouw beschouwd heeft, blijft alleen in den tuin
achter. Het is nu heelemaal avond; in huis is het licht opgestoken).
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Het àl verbrand en dood;... troostlooze jammer!
Zoo gaan zij door het leven, twee aan twee,
Te zamen staan zij als de zwarte stammen,
Die 'n boschbrand naliet op de dorre hei;...
Zoo ver het oog maar reikt is 't kale vlakte...
O brengt dan niemand 's levens frissche groen!

(Zwaanhilde komt op de veranda met een bloeienden rozenstruik dien
zij op de balustrade zet).

Die ééne... ja...!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Valk, sta jij daar in 't donker?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En ben niet bang? Neen, 't donker is juist mooi.
Maar zeg eens, ben jij dan niet bang daarbinnen,
Waar 't lamplicht op de vale lijken valt...
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
O foei!
:::

:::stage
(kijkt naar Strooman, die zich aan het raam vertoont)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 27 / 354
# chapter_page: 27
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Wat was hij vroeger hoog van moed;
Vocht voor zijn liefde tegen heel de wereld,
Trok tegen zede en gebruik te veld.
Zijn liefde uitte hij in blijde zangen...!
Zie hem nu aan! In lange jas... zijn beste...
Het wandlend drama van zijn diepen val!
En dan die vrouw, met haar verlepte jurk,
Met scheefgeloopen schoenen, los en klapperend,
Zij is de fee, die hem tot schoonheidsleven
De groote wereld binnen leiden zou.
Wat bleef er van die vlam? Niet eens de rook meer!
Sic transit gloria Amoris, zie je!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Och ja, 't is jammerlijk ellendig, alles.
Ik weet geen mensch wiens lot 'k zou willen deelen.
:::

:::stage
(snel)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Welnu, wij twee staan op tegen een orde
Indruischend tegen de natuur, onwaar!
:::

:::stage
(schudt het hoofd)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Dan was voorzeker 't mis met ons verbond,
Zoo stellig als wij staan hier op den grond.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, 't wordt triomf waar streven twee vereend.
Wij willen langer niet van de gemeente
Der platte alledaagschheid leden zijn!
Zelfstandig, waar en vrij zich te ontwikk'len
Moet toch het doel zijn van een ernstig mensch.
Dat heb jij ingezien zoo goed als ik.
Er klopt een zieleleven in je polsen
Dat warme woorden vindt voor krachtig denken.
Jij duldt het keurslijf niet der vormlijkheid
Gesnoerd om 't hart, dat vrij en ruim wil kloppen;
Je stem is niet geschikt om mee te zingen
In het gewoonte-koor, naar zede-maat.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
En denk je niet dat menigmaal de smart
Mijn oog versomberd heeft, mijn borst benauwd?
Ik had mijn eigen weg mij willen maken...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, in gedachte, stil?
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Neen, met der daad.
Toen kwamen tantes met haar goeden raad,...
Zij moesten overleggen, wikken, wegen... (dichterbij).
Maar in gedachte, zeg je; neen ik waagde
Een stoute poging zelfs... 'k ging leeren schildren.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En toen?
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
't Liep mis, omdat ik geen talent had;
Maar toch mijn vrijheidsdrang liet zich niet binden;
En 'k zocht daarna de planken van 't theater...
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 28 / 354
# chapter_page: 28
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Dat plan moest ook wel tegenkanting vinden?
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ja, 't was voornamelijk mijn oudste tante;
Zij zag mij liever gaan als gouvernante...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Maar van dat alles heb ik nooit gehoord!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Natuurlijk niet; daar pasten zij wel op. (met een glimlach).
Zij waren bang, 't zou slecht zijn voor mijn toekomst,
Als jonge heeren het te weten kwamen.
:::

:::stage
(kijkt haar een oogenblik deelnemend aan)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
'k Vermoedde lang dat zoo je lot moest zijn...
Ik zag terstond toen 'k je voor 't eerst ontmoette,
Hoe weinig je op de anderen geleek,
En hoe geen een je eigenlijk begreep.
Rondom de tafel zaten ze allemaal,
Met kopjes thee,... en de gesprekken gonsden,
De dames bloosden en de heeren kirden
Als tamme duiven op een zomerdag.

En over godsdienst, zedelijkheid zelfs,
Werd er gepraat door meisjes en matronen,
En huislijkheid gevierd door jonge vrouwen,
Terwijl jij eenzaam zat, als heel alleen.
En toen 't gebabbel eindlijk was gestegen
Tot roes, een thee- en prozabachanaal,...
Toen glansde als zilver jij, een edel muntstuk,
Als tusschen koper en papier verdwaald.
Jij waart een goudstuk uit een verre landstreek
Dat hier berekend werd naar andre koers,
En nauwlijks gangbaar in een licht gesprek,
Waar verzen, boter, kunst en dergelijken
Behandeld werden... juist sprak juffrouw Ekster...
:::

:::stage
(quasi ernstig)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Terwijl haar minnaar, als een ridder koen,
Zijn hoed in de armen als een schild, daar stond...
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 29 / 354
# chapter_page: 29
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Toen over tafel heen je moeder knikte:
"Toe, Zwaanhild, drink toch eens, je thee wordt koud."
En zoet dronk je je thee, de slappe, weeë,
Zooals zij allen, jong en oud, daar deden.
Maar daadlijk trof en pakte mij die naam;
De wilde Völsungsage, gruwlijk, wreed,
Met heel haar lange rij verslagen ridders,
Scheen tot in onzen tijd mij toen te reiken;
'k Zag als een tweede Zwaanhild daar in jou,
Vernieuwd en in een andere gestalte.
De leugenvlag moest 't recht tot oorlog dekken
Eertijds, nu eischt het volk zelf recht en rust;
Maar zondigt iemand tegen ónze zeden
Dan moet voor zijn geslacht hij schuldloos boeten.
:::

:::stage
(licht ironisch)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ik dacht wel allerminst dat uit theewasem
Zulk bloedig fantazeeren kon ontstaan;
Maar voor jou is het wel geringe kunst
Waar geest ontbreekt, toch geesten te zien rijzen.
:::

:::stage
(geroerd)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, lach niet, Zwaanhild; 'k hoor wel dat je spot
Met tranen in je stem,... o 'k zie het wel.
En meer nog zie 'k;... wordt jij vertrapt in 't stof,
Gekneed als klei je eigen vrije wezen,
Dan zal er menig knoeier weldra komen
Met 't modelleermes, plomp en dom en ruw.
Gods scheppingswerk zullen zij naäpen
Om naar hun eigen beeld je te herscheppen,
Veranderd, aangedikt, verkleind, onkenbaar.
En als men je dan zoo ten toon kan stellen
Dan juublen zij: "Kijk nu is zij normaal!
Kijk die plastieke rust, als marmer koel!
Bestraald door 't licht van lampen en van kronen
Is zij als voor salon-décor geschapen!"
:::

:::stage
(grijpt hartstochtelijk haar hand).
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Maar moet je sterven dan, leef dan eerst nog!
Wees eerst de mijne vrij in Gods natuur;
Nog vroeg genoeg kom je in vergulde kooi;
Daar tiert de dame, maar de vrouw moet kwijnen,
En die alleen heb 'k lief. Een ander mag
Je dan ééns binnen leiden in zijn huis;
Maar hier, hier is mijn lente opgebloeid,...
Mijn eerste lied ontsproot hier uit mijn ziel.
Hier kreeg ik vleugels;... hier, als jij mij bijstaat,
Dat weet ik, Zwaanhild,... hier, hier word ik dichter!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 30 / 354
# chapter_page: 30
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
(zacht verwijtend terwijl zij haar hand terugtrekt).

O waarom zeg je mij dat alles nu?
Het was zoo mooi elkaar vrij te ontmoeten.
Is 't dan zoo noodig het geluk te steunen
Met woorden van belofte, dat 't niet breekt!
Je hebt gesproken en nu is 't voorbij.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, 'k wees je op een doel, spring er nu over.
Mijn trotsche Zwaanhild,... als je 't waagt te springen.
Wees dapper, als je moed hebt vrij te zijn!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Om vrij te zijn?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, dat is ware vrijheid
Te doen waartoe ons innigst zijn ons drijft;
En 'k weet dat jij door God bent aangewezen
Tot wering van mijn schoonheids-zondenval.
Ik moet, gelijk mijn naamgenoot de vogel,
Kop in den wind de lucht in, zal ik stijgen.
Jij bent de zefier waar 'k mij op laat wiegen,
Met jou eerst krijg ik draagkracht in mijn wieken.
O wees van mij, eer nog je krijgt de wereld,...
En valt het loof, dan scheiden onze wegen.
Zing mij je zieleschatten in mijn ziel,
En zang voor zang geef 'k rijkelijk je weer...
Dan kan je onder worden, rustig, stil,
Als blaren welken, zonder smart of klacht.
:::

:::stage
(met onderdrukte bitterheid)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
'k Kan je niet danken voor je goeden wil,
Hoewel die duidlijk je gezindheid toont.
Want je beschouwt mij als een kind den wilg
Dien het tot ééndagsfluitje kalm versnijdt.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Nu, dat 's toch beter dan in 't water staan
Totdat de herfst in grauwe mist hem hult. (heftig).
Je moet! Je zult! Ja meer, het is je plicht
Om mij te schenken, wat zoo rijk je ontving.
Wat jij daar droomt dat wordt in mij tot lied!
Ziedaar den vogel, dien ik doodde... dom...
Die was voor jou een bron van zanggenot...
O weiger 't niet; zing ook voor mij als hij...
Mijn leven wordt voor jou tot één gedicht!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
En als je mij dan kent en ik ben leeg,
Als ik mijn laatste liedje heb gezongen...
Wat dan?
:::

:::stage
(bekijkt haar)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Wat dan? Denk dan aan wat hij deed. (wijst in den tuin).
:::

:::stage
(zachtjes)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
O ja, ik weet 't, je kunt met steenen gooien.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 31 / 354
# chapter_page: 31
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::stage
(lacht spottend)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ziedaar die vrijheidsziel waar je mee praalt,...
Die 't àl zou wagen, voor een zichtbaar doel! (met kracht).
Ik wees je 't doel; geef nu een antwoord dat
Voor altijd mij voldoet.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Dat weet je al:
Op dien weg kan ik je nooit nader komen.
:::

:::stage
(koud-afbrekend)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 32 / 354
# chapter_page: 32
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Nou dan is 't uit; blijf dan maar in je wereld.

ZWAANHILDE (heeft zich zwijgend van hem afgewend. Zij legt de handen
op de balustrade en laat haar hoofd daarop rusten).

VALK (loopt eenige malen heen en weer, steekt een sigaar op, blijft
dicht bij haar staan en zegt na een pauze):

Je vindt het zeker hoogst belachelijk
Wat ik van avond je al zoo heb verteld? (houdt op, op antwoord
wachtend, Zwaanhilde zwijgt).
Ik ben te ver gegaan, dat zie ik wel;
Je voelt alleen als zuster of als dochter;...
'k Zal spreken met handschoenen aan voortaan
Dan zullen wij elkander 't best verstaan... (wacht even; maar daar
Zwaanhilde onbewegelijk blijft staan, keert hij om en gaat naar
rechts).

ZWAANHILDE (heft het hoofd op, na eenig stilzwijgen, kijkt hem strak
aan en komt nader bij hem).

Nu wil ik nog een ernstig woord je zeggen
Tot dank omdat je mij hebt willen redden.
Je hebt een beeld gebruikt dat mij op eenmaal
Je "hemelstijging" juist begrijpen deed.
Ik zag je als een valk, die op moet stijgen
Kop in den wind; zal hij de hoogte in.
Ik was de zefier die je opwaarts droeg,...
En zonder mij was machteloos je streven...
Hoe jammerlijk! Hoe niet-te-zeggen klein!...
Belachlijk zelfs, zooals je zelf besefte.
Toch viel je beeld niet op een dorren grond;
Want voor mijn oog ontstond daaruit een ander,
Dat niet, als 't eerste hinkt en kreupel gaat.
Ik zag je, niet als valk, maar als een vlieger,
Als dichtervlieger, van papier gemaakt,
Welks eigen ik een bijzaak is en blijft,
Terwijl het opzettouw de hoofdzaak is.
Het breede voorvlak was beschreven, dicht,
Met toekomstwissels op poëtisch goud;
En iedre wiek een bundel epigrammen,
Die flapten in den wind, maar niemand raakten;
De lange staart was een modern gedicht
Dat fouten geeslen wou van onzen tijd,
Maar dat alleen kon zachtjes fluistren even
Van d'een of ander die zijn plicht verzaakt.
Zoo lag je machtloos voor mij, en je vroeg:
"Och zet mij op in 't westen of in 't oosten!
Och, drijf mij met mijn liedjes in de lucht,
Al moet het je ook moeders boosheid kosten!"
:::

:::stage
(knijpt de handen samen in hevige gemoedsbeweging)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Bij God, dat 's alles waar...!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 33 / 354
# chapter_page: 33
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Neen, dank je wel,
Ik ben te groot voor dat soort kinderspel;
Maar jij, geboren voor hoog geestlijk werk,...
Jij,... bent tevree met vliegen naar de wolken,
En bindt je dichterleven aan een draad,
Die ik, wanneer ik wil, kan laten glippen.
:::

:::stage
(snel)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Hoeveelste is 't vandaag?"
:::

:::stage
(zachter)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Kijk, dat is mooi;
Laat deze dag een datum voor je wezen;
Vertrouw voortaan op eigen vleugelslag,
En laat het dan maar buigen of wel barsten.
Papieren liedren hooren in de map,
De levende zijn eigendom van 't leven;
En die alleen zijn gangbaar op de hoogten.
Zoo kies dan welke van de twee je wilt. (dichter bij hem).
Nu deed ik wat daar straks je van me vroeg:
Ik zong mijn laatste lied uit volle borst;
En 't was mijn éénige; nu ben ik leeg;
Als je nu wilt, gooi mij dan met een steen!

(Zij gaat het huis binnen; Valk blijft onbewegelijk staan; en kijkt
haar na; ver weg op het water ziet men een boot; daaruit klinkt van
verre en gedempt het volgende:)
:::

:::dialogue speaker="KOOR"
De zeilen geheschen, in glijdend gewiegel
Als arend gezweefd over wereldzeespiegel;
En achter ons blijven der stormvogels scharen.
Verstand is maar ballast... overboord dat terstond!
Misschien raakt er straks wel mijn bootje aan den grond,
Maar het is toch zoo heerlijk te varen!
:::

:::stage
(verstrooid... ontwaakt uit zijn gedachten)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Gezang? O ja,... 't is zeker Lind's kwartet.

(tegen Goudstad, die naar buiten komt met een lichte overjas over
den arm).

Zoo, mijnheer Goudstad,... sluipt u zoo stil weg?
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ja. Laat mij even eerst mijn jas aantrekken;
Wij niet-poëten houden niet van tocht;
Wij krijgen 't van de avondlucht te pakken.
Goênacht!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Och, vóór u gaat een enkel woord!
Wijs mij iets om te doen, maar liefst iets groots...!
Dat ingrijpt...!
:::

:::stage
(met spottenden nadruk)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
... Wel, doe maar een greep in 't leven
Dan zal u zien, grijpt u het leven wel.
:::

:::stage
(ziet hem peinzend aan en zegt langzaam)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 1-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 34 / 354
# chapter_page: 34
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Daar is in 't kort 't programma dus gegeven. (levendig)
Nu ben ik wakker van mijn leeg gedroom,
Nu heb ik 's levens dobbelsteen geworpen,
En u zal zien... de duivel haal mij...
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Hei!
Vloek niet; daarmee verjaagt u nog geen vlieg.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, woorden niet, maar daden, enkel daden!
Ik keer des Scheppers werkplan nu eens om;...
Zes lange dagen deed ik niets dan gapen;
Mijn wereldbouwwerk ligt nog ongebouwd;...
Maar morgen, Zondag--dan zal ik gaan scheppen!
:::

:::stage
(lachend)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ja, laat eens zien hoe flink u aanpakt dan;
Maar ga nu eerst wat slapen; goeden nacht!

(af naar links. Zwaanhilde wordt zichtbaar in de kamer boven de
veranda; zij sluit het raam en laat het gordijn zakken).
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, daden nu! Te lang heb 'k al geslapen. (kijkt op naar Zwaanhilde's
raam en barst als door groote aandoening bevangen uit).

Goênacht! Goênacht! Slaap zacht en droom van nacht;
En morgen, Zwaanhild, zijn wij twee verloofden. (gaat snel weg naar
rechts; van het water klinkt het weer):
:::

:::dialogue speaker="KOOR"
Misschien raakt mijn bootje straks wel aan den grond,
 Maar het is toch zoo heerlijk te varen!
:::

:::stage
(De boot glijdt langzaam verder, terwijl het scherm valt).
:::

## EINDE VAN HET EERSTE BEDRIJF

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 35 / 354
# chapter_page: 1
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

Zondag namiddag. Mooi aangekleede dames en heeren drinken koffie op de veranda. Door de open glazen deuren ziet men verscheidene gasten binnen in de tuinkamer; daaruit klinkt het volgende:

:::dialogue speaker="KOOR"
Welkom, verloofden, op dezen dag!
Openlijk moogt gij verliefd nu wezen,
Elkander omhelzen, slag op slag,
Kussen zooveel gij maar wilt... het mag!...
Geen luistervink hoeft gij te vreezen.

Nu kunt gij dwepen naar hartelust,
Overal samen, buiten en binnen.
Nu moogt ge uw liefde kweeken gerust,
Koestrend ze laten groeien in rust;
Toon nu eens hoe gij kunt minnen!
:::

:::stage
(in de kamer)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Neen, dat je daar niets van gezegd hebt, Lind;
Wat had ik je geplaagd!
:::

:::stage
(ook daar)
:::

:::dialogue speaker="EEN DAME"
Hè ja, 't is vreeslijk!
:::

:::stage
(in de deur)
:::

:::dialogue speaker="EEN ANDERE DAME"
Schreef hij je, Anna?
:::

:::dialogue speaker="EEN TANTE"
Neen!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
De mijne schreef.
:::

:::stage
(op de veranda)
:::

:::dialogue speaker="EEN DAME"
Anna, hoe lang is het wel stil geweest? (loopt de kamer in).
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Nu moet je morgen op een ring uitgaan.
:::

:::stage
(bedrijvig)
:::

:::dialogue speaker="VERSCHEIDENE DAMES"
Wij zullen hem de maat nemen!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Welneen,
Dat doet zij zelf.
:::

:::stage
(op de veranda tegen een dame met een handwerkje)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. STROOMAN"
Naait u met 'n achtersteek?
:::

:::stage
(in de deur met een blaadje)
:::

:::dialogue speaker="DE HUISHOUDSTER"
Een kopje koffie nog?
:::

:::dialogue speaker="EEN DAME"
Heel graag, een halfje.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Hoe heerlijk dat je juist je nieuwen mantel
Zult hebben als je gaat visites doen.
:::

:::stage
(in de kamer bij het raam)
:::

:::dialogue speaker="EEN OUDERE DAME"
En wanneer gaan aan 't uitzet wij beginnen?
:::

:::dialogue speaker="MEVR. STROOMAN"
Wat kost de postelein nu tegenwoordig?
:::

:::stage
(tegen eenige dames op de veranda)
:::

:::dialogue speaker="EEN HEER"
Kijk eens naar mijnheer Lind, met Anna's handschoen.
:::

:::stage
(met hooge stemmen)
:::

:::dialogue speaker="EENIGE DAMES"
Zoo waar, hij kuste hem!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 36 / 354
# chapter_page: 2
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::stage
(evenzoo opspringend)
:::

:::dialogue speaker="ANDERE DAMES"
Wat! is het waar?
:::

:::stage
(vertoont zich rood en verlegen in de deur)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Och, mallepraat! (verwijdert zich).
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Ja zeker, 'k zag het net!

STUIVER (in de deur, met een kop koffie in de eene hand en een beschuit
in de andere).

Neen, men moet niet de feiten zoo verdraaien,
Ik attesteer dat men zich hier vergist.
:::

:::stage
(binnen zonder dat men haar ziet)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Kom Anna, ga eens voor den spiegel staan!
:::

:::stage
(roepen)
:::

:::dialogue speaker="EENIGE DAMES"
Kom ook hier, Lind!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Rug tegen rug! Wat dichterbij!
:::

:::dialogue speaker="DE DAMES OP DE VERANDA"
Laat ons eens zien hoeveel hij grooter is.

(Allen loopen de kamer in; lachen en luid gepraat hoort men een
poos daarbinnen).

VALK (die gedurende het voorgaande in den tuin heeft rondgeloopen,
komt nu naar voren, blijft staan en kijkt naar binnen, totdat het
leven een beetje bedaard is).

Daar slachten zij der liefde poëzie...
De slager, die een koe slacht, zoo onhandig
Dat zij onnoodig pijn lijdt in het sterven,
Dien sluit men op, een dag of tien; maar hier...
Die heele reeks van beulen komt weer vrij. (balt de vuisten).
Ik zou ze kunnen... stil, geen holle woorden;
'k Wil hand'len van af heden, heb 'k gezworen.
:::

:::stage
(komt gejaagd en voorzichtig uit de deur)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Godlof, nu hebben zij het over modes;
Nu kan 'k eens weg...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Wel, krijg je 't al te warm
Daarginder? Goede wenschen hebben wel
Als muggen je omzwermd den heelen dag hier.
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Zij meenen het zoo goed, och, allemaal;
Maar met wat minder kon ik 't ook wel doen.
Hun interest is wel wat heel vermoeiend;
Een oogenblikje rust zal mij verkwikken. (wil naar rechts af).
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Waar ga je heen?
:::

:::dialogue speaker="LIND"
In 't tuinhuis had 'k gedacht.
Klop maar als je de deur gesloten vindt.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Maar Anna, wil je die niet bij je hebben?
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 37 / 354
# chapter_page: 3
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="LIND"
Neen... is er iets dan zendt zij wel een boodschap.
Wij praatten gistren tot nà middernacht;
En hebben wel 't gewichtigste besproken;
En dan ook, dunkt mij, is het wel het beste
Wat spaarzaam om te gaan met je geluk.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Je hebt gelijk; je moet niet te veel nemen
Voor alledaagsch gebruik...
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Stil, laat mij gaan.
Nu ga ik eens een lekker pijpje rooken;
Dat heb ik in geen drie dagen gedaan.
Mijn bloed was zoo onstuimig in beweging;
Ik was zoo bang dat zij mij weigren zou...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, jij hebt wel een opfrisschingje noodig.
:::

:::dialogue speaker="LIND"
En 't pijpje zal mij smaken, dat is vast. (af naar
rechts. Juffr. Ekster en eenige andere dames komen uit de tuinkamer).
:::

:::stage
(tegen Valk)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Was hij dat die daar ging?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat was het wild, ja.
:::

:::dialogue speaker="EENIGE DAMES"
Zoo weg te loopen!
:::

:::dialogue speaker="ANDERE DAMES"
Hè, dat 's schande, foei!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Hij 's nog wat schuw, maar wordt wel gauw heel tam,
Als hij een week lang draagt het uithangbord.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Waar zit hij toch?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Hij zit nu op den zolder
Van 't tuinhuis, waar wij allebei logeeren. (smeekend).
Och, u moet hem eens even laten blazen;
Jaag hem niet daar van daan!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Nu goed, maar lang mag
De rust niet duren.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Geef hem een kwartier...
Dan kan u 't spel van nieuw af weer beginnen.
Nu wil een preek hij schrijven in het Engelsch.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
In 't Engelsch...?
:::

:::dialogue speaker="DE DAMES"
Och, u steekt de gek met ons!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
In vollen ernst. Want hij is vast besloten
Een mogelijk beroep bij de emigranten
Te volgen...
:::

:::stage
(verschrikt)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Wat? Heeft hij die gekke grillen
Nog niet vergeten? (tegen de dames) Roep toch al de tantes!
Haal Anna en haar moeder, Strooman ook!
:::

:::stage
(in beroering)
:::

:::dialogue speaker="EENIGE DAMES"
Dat moet verhinderd worden!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 38 / 354
# chapter_page: 4
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="ANDERE DAMES"
Wij doen mee!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Daar zijn ze al, goddank! (tegen Anna die uit de tuinkamer komt met
den dominee, zijn vrouw en kinderen, Stuiver, Goudstad, mevr. Halm
en de overige gasten).

Weet je wat Lind
Vast heeft besloten, in zijn hart, geheim?
Als dominee...
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
Naar 't buitenland te gaan.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
En jij hebt hem beloofd...!
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
Om mee te gaan.
:::

:::stage
(verontwaardigd)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Dus heeft hij je bepraat!
:::

:::stage
(slaan de handen in elkaar)
:::

:::dialogue speaker="DE DAMES"
Hè... hoe geslepen!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Maar als nu drang daartoe hij voelt...
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Nou ja
Dien volgt men als men vrij en niet verloofd is;
Maar een aanstaande volgt alleen zijn bruid...
Neen Anna-lief, bedenk je maar bijtijds nog;
Jij, die van kind af in een groote stad...?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Voor een idee te lijden is toch mooi!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Voor de idee van zijn aanstaande lijden?
Zoo iets is, dunkt mij, toch al heel curieus. (tegen de dames).
Komt allemaal nu! (zij neemt Anna bij den arm).
 Wacht, nu moet je hooren;...
En dan zeg jij hem wat hij nu te doen heeft.

(zij gaan naar den achtergrond en rechts af, druk samen pratend, met
verscheidene dames; de andere gasten verspreiden zich in verschillende
groepjes door den tuin. Valk houdt Strooman staande, wiens vrouw en
kinderen steeds in zijn nabijheid zijn. Goudstad loopt op en neer
onder het volgende gesprek).
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Help u den jongen strijder, dominee,
Vóór Anna opgezet wordt tegen hem.
:::

:::stage
(plechtig)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Jawel, de vrouw moet onderdanig wezen... (bedenkelijk).
Maar als ik hem van middag goed verstaan heb,
Rust dat beroep maar op een lossen grond,
En 't offer dat gebracht wordt is onzeker...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
O neen, ik zie dat u 't verkeerd beschouwt,
Ik durf er voor instaan met mijzelf
Dat groot en eerlijk hij zijn roeping voelt...
:::

:::stage
(levendiger)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 39 / 354
# chapter_page: 5
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Ja,... kan hij reeknen op een vaste som,
Een jaargeld,... ja, dan is 't een andre zaak.
:::

:::stage
(ongeduldig)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
U zet vóórop, wat voor mij 't laatste komt;
Ik spreek van roeping, drang... niet van salaris!
:::

:::stage
(met een gevoelvol lachje)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Maar zonder dat kan niemand preeken in
Amerika, Europa of in Azië,...
Of waar dan ook. Ja, was hij nu nog vrij,
Mijn waarde jonge vriend,... als hij alleen was,
Nog jonggezel,... ja dan, dan ging het wel;
Maar Lind, die pas verloofd is,... neen voor hém
Is zulk een werkkring toch wel niet verkieslijk.
Denk maar eens na; hij is een krachtig man,
En mettertijd krijgt hij wel een gezin;...
Ik onderstel bij hem veel goeden wil;...
Maar "middelen", niet waar...? "Bouw niet op zand"
Zoo staat geschreven. 't Ware wel wat anders,
Als 't offer nu...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, dat zal niet gering zijn,
Dat weet ik wel.
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Ja, kijk... dat is 't voornaamste!
Als 't offer dat vrijwillig men wil brengen,
Vrijgevig ook...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Zijn goede wil is groot.
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Zijn wil? Hoe moet ik dat begrijpen, zeg?
Men legt het toch voor hem op 't altaar neer.
Niet hij moet 't brengen...
:::

:::stage
(kijkt naar den achtergrond)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. STROOMAN"
Daar zijn zij terug.

VALK (staart hem een oogenblik verbaasd aan, begrijpt dan plotseling
en barst in lachen uit).

Ach zoo, dát offer... ja!... dat wat zij u
Op feestdag brengen... ritslend bankpapier!
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Als men een jaar lang in 't gareel moet tobben,
Wordt dat door Kerst en Pinksterfeest vergoed.
:::

:::stage
(vroolijk)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En "roeping" voel je,... als 't genoeg betaalt,...
Zelfs als je een domme, luie kaffer bent!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 40 / 354
# chapter_page: 6
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Natuurlijk; is men zeker van zijn geld
Dan mag men zelfs als Zoeloe-zendling gaan. (gedempt).
Nu hoop ik haar met zachtheid wel te winnen. (tegen een van de kleine
meisjes).
Mijn lieve kind, och haal mijn kop eens even,
Mijn pijpekop bedoel ik, vat je wel... (voelt in zijn jaszak).
Neen, wacht een oogenblik;... ik heb hem bij mij.
:::

:::stage
(stopt voortgaande zijn pijp, gevolgd door vrouw en kinderen).
:::

:::stage
(komt naderbij)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
U speelt zoowat voor slang in 't Paradijs
Der liefde hier... of 'k moet mij zeer vergissen?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
De boom der kennis draagt zoo wrange vruchten,
Die lokken niemand... (tegen Lind die van rechts komt).
 Zoo, ben jij daar al?
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Maar goede hemel, wat ziet het er uit
Daar boven, zeg: de lamp ligt er in stukken,
't Gordijn omlaag gerukt, je pen gebroken,
En heel de kachelplaat met inkt begoten...
:::

:::stage
(klopt hem op den schouder)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ik maakte daar een eind aan d' ouden tijd;
Al veel te lang zat 'k achter de gordijnen
En dichtte op papier bij 't licht der lamp;
Nu is het uit met kamerpoëzie;...
Ik wandel in God's zonneschijn nu liever;...
Mijn lente kwam, met haar mijn zielsvernieuwing;
En voortaan dicht ik enkel nog in daden.
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ja, dicht voor mijn part hoe je wilt, maar denk
Daarom niet dat mevrouw hier is gediend
Met het verlies... vooral van haar gordijnen.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Wat! Zij die alles offert aan haar gasten,
Zelfs zusterskindren, dochters... zou dan zij
Een zuur gezicht voor zoo'n gering iets zetten!
:::

:::stage
(boos)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Het is onhebbelijk zoo iets te doen,
En voor ons beiden zeer comprometteerend!
Doch maak dat met haar uit. Maar 't lampje was
Mijn eigendom, met alles wat er bij hoort...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Och kom,... daarover voel ik niets geen wroeging;
Je hebt Gods zomer met zijn helder licht,...
Waartoe dient dan een lamp?
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Jij bent een mooie,
Vergeet hoe kort de zomer nog maar is.
Wil ik met Kerstmis gaan voor mijn examen
Dan moet ik waarlijk woekren met mijn tijd.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 41 / 354
# chapter_page: 7
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::stage
(met groote oogen)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Denk je aan de toekomst?
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ja, dat doe ik net;
Mij dunkt toch zoo'n examen is geen grap...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En gistren avond! Toen je alleen maar leefde,
Van 't heden dronken had je geen verlangen,...
Zelfs niet een middelmatig "haud" trok je aan;...
Je ving den mooien vogel van 't geluk;
Je voelde je, alsof daar aan je voeten
Lag uitgespreid der heele wereld rijkdom...
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Dat zei ik, ja; maar zoo iets neemt men toch
Natuurlijk op cum grano salis...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Zóó!
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Den vóórmiddag wil 'k aan 't geluk besteden.
Dat heb ik vast besloten.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat 's gedurfd!
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Wel zijn er veel visites nog te doen,
Daarmee zal heel wat tijd verloren worden.
Maar nòg meer vrijen tijd er af te nemen,
Dat moet ik mij toch tot mijn spijt ontzeggen.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En jij die weinig dagen nog geleden
De wijde wereld in wou met gezang.
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ja, maar ik zag dat nam mij te veel tijd;
Die veertien dagen kan ik niet meer missen.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, om een andre reden bleef je thuis;
Je zei iets, dat beneden in het dal
Ook berglucht woei en dat er vogels kweelden.
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ja zeker,... hier de lucht is zeer gezond;
Men kan daarvan genieten, ook al zit men
Geregeld te studeeren met zijn boek.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Maar met het boek had je immers afgedaan,
Als Jakobsladder...
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Hè, wat ben je lastig;
Dat zegt men zoo, als men vrij en alleen is...
:::

:::stage
(ziet hem aan en slaat de handen ineen in stomme verbazing)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ook gij dus, Brutus!
:::

:::stage
(een beetje verlegen en kregel)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Maar bedenk dan toch
Dat ik nu andre plichten heb dan jij;
Ik heb mijn meisje nu. Kijk eens naar de andre
Verloofden, menschen zelfs met lange ervaring,
Op wie je hoop ik toch niets af zult dingen,
Zij zeggen allen, zullen twee te zamen
Door 't leven gaan, dan...
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 42 / 354
# chapter_page: 8
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Spaar mij je verklaring.
Wie gaf je die?
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Och... wel, bijvoorbeeld Stuiver,
En dat is toch een man die niet kan liegen.
En juffrouw Ekster, die 's zoo op de hoogte,
Zij zegt...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En dominee met echtgenoote?
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ja, dat 's iets vreemds toch zeg, met deze twee,
Die zijn verzonken in een zielerust...
Denk eens, zij weet niets meer van haar verloving,
Heeft glad vergeten wat 't is lief te hebben.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, dat is 't lot van al die zich verslapen,...
Dan vlucht herinring als een schuwe vogel, (legt de handen op zijn
schouder en kijkt hem spottend aan).
Zeg, jongenlief, jij sliep vast goed van nacht?
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ja, goed en lang; ik ging zoo moe naar bed,
En tegelijkertijd zoo vol emoties;
Ik was haast bang dat 'k gek geworden was.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
O ja, je leedt wel aan iets als behekst zijn...
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Maar toen Godlof ontwaakte ik normaal.

(Onder het voorgaande heeft Strooman zich af en toe vertoond wandelend
op den achtergrond, druk pratend met Anna; mevr. Strooman en de
kinderen achter hen aan. Juffr. Ekster vertoont zich nu ook; gelijk
met haar mevr. Halm met eenige andere dames).
:::

:::stage
(onzichtbaar)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Waar 's Lind?
:::

:::stage
(tegen Valk)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Daar heb je ze waarachtig weer!
Och toe, kom mee!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Neen blijf; waar wil je heen?
Laat ons eens gauw de oneenigheid beslechten
Die tusschen jou en Anna is ontstaan.
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Zijn wij het òneens?
:::

:::stage
(wijst naar Anna, die verder-weg in den tuin staat)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Lees je oordeel zelf maar
In haar betraande oogen. 't Is om de plannen
Daarginder in Amerika.
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Maar, God,
Zij wilde zelf toch...
:::

:::stage
(spottend)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Dáár ziet 't wel naar uit!
Neen, vriend, je zult daar anders over denken
Als wij die zaak eens kalmer gaan bezien.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 43 / 354
# chapter_page: 9
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="LIND"
Maar dan die strijd voor 't geloof, die was toch juist
Mijn mooiste en liefste droom!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Wie gelooft er nog
In onzen hoogbeschaafden tijd aan droomen...?
Kijk, Stuiver droomde nog verleden dat
Er kwam een brief met zulke vreemde hoeken...
:::

:::dialogue speaker="MEVR. STROOMAN"
Zoo'n droom beteekent 't krijgen van een schat.
:::

:::stage
(met een knikje)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Belasting mocht hij in de schatkist storten.

(De dames maken een kring om Lind heen en gaan al pratend dieper den
tuin met hem in).
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
(voortgaande tegen Anna, die hem graag ontvluchten wou).
Op deze gronden dus, mijn lieve kind,
Op deze gronden, die 't verstand ons aangeeft,
De zedeleer, gedeeltlijk ook de Bijbel,
Ziet u wel in dat zulk een verdeeldheid
Van opvatting, geen reden van bestaan heeft.
:::

:::stage
(half schreiend)
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
Och, ja... ik ben ook nog zoo onervaren...
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
En 't is ook zoo natuurlijk als men angst heeft
Voor allerlei verwikling en gevaren;
Maar laat niet twijfel in zijn net u vangen,...
Wees dapper, spiegel u aan mij en Maren!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. STROOMAN"
Ja, 'k hoorde juist van daag nog van uw moeder
Dat 'k even zoo bedroefd was, als u nu,
Toen het beroep kwam...
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Dat was óók omdat
Zij moest verlaten al de stadsgenoegens;
Maar toen wij 't later wel wat ruimer kregen,
En 't eerste tweelingpaar ons was geboren,
Toen ging het over.
:::

:::stage
(zacht tegen Strooman)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Voortreffelijk! Bravó!
Ga voort zoo!
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Doe daarom zooals gezegd!
De mensch moet niet bevreesd zijn. Valk,
Dat zoo'n beroep ook niet is onvoordeelig
Dat zei u toch?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, dat niet...
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 44 / 354
# chapter_page: 10
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Zoo, och kom...! (tegen Anna).
Nu, iets brengt het u stellig toch wel op.
En is dat zoo, waartoe dan nog te vreezen?
Zie eens terug naar lang vervlogen dagen!
Naar Adam, Eva, Noach met zijn dieren...
De lelies in de lucht... op 't veld de vogels...
De vogeltjes... de vogeltjes... de visschen... (vervolgt met gedempte
stem, terwijl hij zich met Anna verwijdert).
:::

:::stage
(terwijl juffr. Ekster en de tantes met Lind aankomen)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Hoera! Daar komt alweer een nieuwe bende,
De heele oude garde in 't geweer!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Komaan, 't is goed dat wij haar vinden hier. (gedempt tegen Valk).
Wij hebben hem!... nu gauw met hem naar haar. (gaat naar Anna toe).
:::

:::stage
(met afwerende beweging)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Zij heeft geen verdere overreding noodig;
Doet maar de Heil'ge Geest Zijn eigen werk
Dan is 't volbracht...! (bescheiden). En heb ik iets gedaan,
Dan kreeg ik kracht...!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Nu, dan niet langer dralen...
Verzoening, hè?
:::

:::stage
(aangedaan)
:::

:::dialogue speaker="DE TANTES"
Och Heer, wat is dat mooi!
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Ja, is er wel een hart zoo hard, zoo kil,
Dat niet aangrijpend zoo'n tooneel zou vinden?
Het werkt zoo scherpend, het gemoed zoo prik'lend.
't Is zoo opwekkend zulk een kind te zien,
Onmondig nog, een offer brengend, droef,
Doch willig, op het altaar van den plicht.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Maar haar familie deed er ook haar best voor.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
De tantes, ja, en ik,... of ik het weet!
Jij, Lind, bezit den sleutel van haar hart;
Maar wij, vriendinnen hebben nog een looper
Die opensluit, waar soms de sleutel faalt;... (drukt hem de hand).
En mocht het noodig zijn in later tijd,
Kom dan tot ons,... vriendinnen blijven wij.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Ja, wij zijn bij je, waar je gaat of staat...
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Beschermen je voor tweedrachts felle smarten.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 45 / 354
# chapter_page: 11
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STROOMAN"
O, dat vereend zijn! Liefdezorg en vriendschap!
Een oogenblik zoo blij, en zoo weemoedig toch! (wendt zich tot Lind).
Maar jonge vriend, laat nu de zaak dan uit zijn. (leidt Anna naar
hem toe).
Neem haar... je bruid... je bruid... neem haar... en kus haar dan!
:::

:::stage
(reikt Anna de hand)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ik ga niet weg!
:::

:::stage
(tegelijkertijd)
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
Ik ga wel mee!
:::

:::stage
(verbaasd)
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
Ga jij nu niet?
:::

:::stage
(evenzoo)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Wil jij wèl?
:::

:::stage
(hulpeloos omkijkend naar de omstanders)
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
Maar, dan zijn we immers toch gescheiden weer!
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ja, hoe zit dàt?
:::

:::dialogue speaker="DE DAMES"
Wat nu?
:::

:::stage
(bedrijvig)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Neen, hier bestaat een
Misverstand... dat 's zeker.
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
... Met hem te gaan
Heeft zij beloofd!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
En Lind bezwoer te blijven!
:::

:::stage
(lachend)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En beiden voegden zich; wat wil men meer?
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Neen, die verwarring wordt mij nu te machtig! (gaat naar den
achtergrond).
:::

:::stage
(tegen elkaar)
:::

:::dialogue speaker="DE TANTES"
Maar waar komt eigenlijk 't geschil van daan?
:::

:::stage
(tegen Goudstad en Stuiver, die buiten in den tuin gewandeld hebben en nu nader komen)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Hier is oneenigheid aan alle kanten. (spreekt zacht met hen).
:::

:::stage
(tegen juffr. Ekster als zij ziet dat de theetafel gedekt is)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. STROOMAN"
Nu krijgen we haast thee.
:::

:::stage
(kortaf)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Goddank.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Hoera!
De vriendschap, thee, de liefde en de tantes!
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Maar nu de zaak dan zoo is afgeloopen
Nu kan die licht een vroolijk einde nemen.
't Proces berust dus op een paragraaf
Waar 't heet: den man te volgen is de vrouw
Verplicht. Dat 's duidelijk voor iedereen.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
En wat beteekent de overeenkomst dan?
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 46 / 354
# chapter_page: 12
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Zij mag aan hoogre wet zich niet onttrekken...
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Maar Lind kan toch wel aan die wet ontkomen. (tegen Lind).
Je stelt je reis maar uit, en blijft stil hier.
:::

:::stage
(blij)
:::

:::dialogue speaker="DE TANTES"
Ja, dat kan best!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Welzeker!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Dan is 't uit.

(Zwaanhilde en de dienstmeisjes hebben intusschen de theetafel gedekt
onder aan de verandatrap. Uitgenoodigd door mevr. Halm gaan al de dames
om de tafel zitten. De rest van het gezelschap gaat gedeeltelijk op
de veranda of in het priëel zitten, gedeeltelijk in den tuin. Valk
zit op de veranda. Onder het volgende wordt er thee gedronken).
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Zoo trok dit kleine onweer dan voorbij,
Als zomerregen, achterna weldadig;
Dan schijnt de zon nog mooier, en belooft ons
Een zomermiddag klaar en wolkeloos.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Ja, 't bloemetje der liefde heeft ze noodig
Die buitjes, groot en klein, die houden 't frisch.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Het sterft zoodra 't gebracht wordt op het droge...
Daarin heeft 't overeenkomst met een visch...
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Neen, want de liefde kan van lucht toch leven...
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
En daarin sterft de visch...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Volkomen waar.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Daar hebben wij u nu gevangen, hè?
:::

:::dialogue speaker="MEVR. STROOMAN"
Dat 's goede thee, dat kan men daadlijk ruiken.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Nu, laten wij het houden bij de bloemen.
Liefde is een bloem; ontbreekt haar zoele regen,
Zoodat de lieflijke zou gaan verkwijnen... (houdt stil).
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Wat dan?
:::

:::stage
(met een galante buiging)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dan komen tantes met een gieter.--
Maar die gelijkenis, al is zij lang
Gebruikt, door dichters eindloos nagepraat,
Is toch nog niet heel duidlijk voor de meesten;
Want bloemen zijn er in zoovele soorten.
Zegt eens, welk bloempje zou de liefde wezen?
Noemt dat wat er het meeste op gelijkt.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 47 / 354
# chapter_page: 13
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Dat is een roos; dat weet toch iedereen,...
Zij geeft aan 't leven toch een rozengloed.
:::

:::dialogue speaker="EEN JONGE DAME"
Een anemoon is 't, groeiend onder sneeuw,
Want als die uitkomt wordt het lente eerst.
:::

:::dialogue speaker="EEN TANTE"
Het is een paardebloem die tiert het best
Wordt zij vertrapt van mans- of paardevoet,
Ja, maakt nieuw schot als zij is platgetreden,
Dat heeft ons Pietersen zoo mooi beschreven.
:::

:::dialogue speaker="LIND"
't Sneeuwklokje is 't; dat in je jonge ziel
Het Pinksterfeest van 's levens jeugd inluidt.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Neen, 't is de klimop, die al is 't December
Nog even groen is als in 't hart van Juni.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Neen, het is IJslandsch mos, dat jonge dames
Geneest, die lijdend zijn aan zwakke longen.
:::

:::dialogue speaker="EEN HEER"
't Is een wilde kastanje,... te waardeeren
Als brandhout, maar de vrucht is ongenietbaar.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Neen, een camelia, die op soirées
De hoofdtooi uitmaakt van de dames daar.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. STROOMAN"
Neen, zij lijkt op een bloem, die was zoo lief;...
Wacht eens... was die niet grijs... neen violet;...
Hoe heet die nu...? Laat zien... zij leek veel op die...;
'k Ben zoo vergeetachtig, dat is zoo raar.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Neen, al die bloemebeelden gaan toch mank,
Mij doet zij aan een bloempot eerder denken;
In 't eerst is daar maar nauwlijks plaats voor één,
Maar later kan die heel wat spruiten bergen.
:::

:::stage
(te midden van zijn kindertal)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Neen, liefde is gelijk een pereboom;
In 't vroege voorjaar wit van bloesemsneeuw;
Wat later zet de bloesem zich tot vruchten
En worden tot veel groote groene bessen;
Door d' ouden stam gevoed met levenssappen
Worden het eens, zoo God wil, rijpe peren.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, zooveel hoofden, zegt men, zooveel zinnen!
Maar allen dwaalt u op verkeerde wegen.
Geen enkel beeld gaat òp; hoor nu naar 't mijne;...
Dat kan u draaien, keeren, naar believen, (staat op in
redenaarspositie).
In 't verre Oosten groeit een kostbaar kruid;
De "Zoon des Hemels" plant het in zijn tuinen...
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 48 / 354
# chapter_page: 14
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="DE DAMES"
Dat is de thee!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja juist.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. STROOMAN"
Zijn stem klinkt net
Als die van Strooman, als...
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Nu niet hem storen.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Uit 't land der fab'len stamt het, uit de dalen
Heel ver weg, achter dorre zandwoestijnen;...
Schenk mij eens in, Lind! Dank je. 'k Zal nu drinken
Op thee en liefde, en daarover toosten.
 (de gasten schuiven nader bij elkaar).
Het stamt oorspronklijk uit het sprookjesland;
Och, daar hoort immers ook de liefde thuis!
Alleen de Zoon der Zon wist, naar men zegt,
De plant te bouwen, kweekend haar met zorg.
En met de liefde is het evenzoo;
Een druppel zonnebloed moet in ons zijn,
Zal liefde wortel schieten in ons binnenst
En groeien, bloeien, blad en bloesems dragen.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Maar China is een oud, een heel oud land,
Dus moet de thee ook wel al lang bekend zijn...
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Die was er al vóór Tyrus en Jeruzalem.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Was al bekend, toen d' oude heer Methusalem
Als kleine jongen prentjes zat te kijken...
:::

:::stage
(triomfant)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
En 't wezen van de liefde is juist jeugd!
Uw beeld gaat daar niet op, dat voelt u zelf.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Welneen, de liefde is juist verbazend oud;
Dat is een leer, die we allen onderschrijven.
In Kaapstad en in Rio en Kamschatka,
Van Napels tot aan 't goede stadje Brevig,
Zal menigeen beweren, liefde is eeuwig;
Nu, dat is mogelijk wat overdreven,...
Maar oud is zij... dat valt niet te ontkennen.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Maar liefde en liefde is toch altijd eender,
En thee bestaat in soorten, goede en slechte.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. STROOMAN"
Ja, thee is er in vele kwaliteiten.
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
De groene voorjaarsspruitjes allereerst...
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Voor zonnedochtren groeien die alleen.
:::

:::dialogue speaker="EEN JONGE DAME"
Men zegt dat die bedwelmend zijn als ether...
:::

:::dialogue speaker="EEN ANDERE"
Als lotos geurend en zoet als amandelen.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 49 / 354
# chapter_page: 15
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Die komt niet aan de markt om te verhandelen.
:::

:::stage
(die intusschen van de veranda gekomen is)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ach lieve dames, in zich zelf draagt elk
Een heimelijk klein hemelsch rijkje in zich.
Daar schieten duizenden van zulke spruitjes,
Omheind door schroom, als door Chineeschen muur.
Maar al de popjes van uw fantazieën,
Die in de schaduwen der kiosken zitten
En smachtend droomen... sluiers om de lenden,
En gouden tulpenbloemen in de handen...
Voor hen plukt u de eerste groene knoppen;
Wat later herfst daar vond, was u om 't even.
Kijk, daarom krijgen wij met stof en steeltjes,...
Een napluk, die er staat als vlas tot zijde,...
Een oogst met moeite van den struik geschraapt...
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Dat is de zwarte thee.
:::

:::stage
(knikkend)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Die vult de markt.
:::

:::dialogue speaker="EEN HEER"
Dan spreekt nog Holberg van een thé de boeuf...
:::

:::stage
(snibbig)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
O, dat is zeker iets uit vroeger dagen.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Liefde de boeuf bestaat er ook wel, ja;
Die maakt ons dwaas... alleen maar in romans.
Van haar pantoffelrijk vindt men soms sporen
Bewimpeld onder echtlijke gordijnen.
In 't kort, gelijknis is er, waar u die
Het minst verwacht. Zoo zegt de oude spreuk
Dat, komt de thee tot ons over de zee,
Dan lijdt zij, en verliest wat van den geur,
Het fijn aroma, dat haar eigen is.
Door de woestijn moest zij en over bergen,...
Moet aan Kozak en Rus den tol betalen;...
Die stemplen haar, dan mag zij verder gaan,
En geldt bij ons dan pas voor echte waar.
Maar gaat het met de liefde ook niet zoo
Door 's levens woestenij? Wat waar 't gevolg,
Wat 's werelds oordeel, als eens u of ik,
Boud onze liefde vrij invoeren wilde!
"O, het moreele aroma ging verloren!
"De geur der wettigheid is glad er af!"
:::

:::stage
(staat op)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Jawel, Godlof, in zedelijke landen
Is zulke waar nog altijd contrabande.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 50 / 354
# chapter_page: 16
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, zal zij hier te lande vrij passeeren
Dan moet zij door der vormen koud Siberië,
Waar frissche zeelucht haar niet schaden kan;...
Moet zij den stempel toonen, zwart op wit,
Van organist en klokkenist en koster,
Familie, vrienden, kennissen, ja, wie niet,
En vele andre braven nog... behalve
Den vrijpas, dien God zelf haar heeft gegeven...
En dan het laatste punt van overeenkomst;
Ziet, hoe beschavingshand zoo loodzwaar drukt
Op 't Zonneland, daarginds, in 't verre Oosten;
Zijn muur vervalt, gebroken is zijn macht,
De laatste echte Mandarijn gehangen.
Profane handen plukken nu den oogst.
Weldra is 't Zonneland nog maar een sage,
Een sprookje waaraan niemand meer gelooft;
De heele wereld wordt één nevelgrauw!...
Ten grave droegen wij het wonderland.
Maar is dat zoo,... waar blijft dan nu de liefde?
Ach, dan is immers zij ook mee verdwenen! (heft zijn theekop op).
Wel, dat verga dan, wat niet kan bestaan:...
Met deze thee drink ik op dooden Amor!
:::

:::stage
(drinkt; groote ontstemming en beweging in het gezelschap).
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Dat was wel een zeer zonderlinge toost!
:::

:::dialogue speaker="DE DAMES"
Alsof de liefde heusch zou zijn gestorven!
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
En zij zit hier gezond en jong en blozend,
In allerlei gestalten om ons heen.
Hier zit de weduwe in haar zwarte kleed...
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Twee trouwe echtgenooten...
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Wier verbond
Nog menig stevig liefdepand kan kweeken.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Daarna komt liefde's lichte ruiterij,
Verloofde paren in verscheiden soorten.
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Vooraan de veteranen, trouw verbonden
Al vele jaren lang.
:::

:::stage
(afbrekend)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
En dan de kleintjes...
De jongste klasse... 't paartje van vandaag...
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Hier ziet u zomer, winter, herfst en lente;
Die waarheid heeft u hier dus maar te grijpen,
Te hooren en te zien...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Nu ja, en dan?
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
En toch zou u de deur haar willen wijzen!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 51 / 354
# chapter_page: 17
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
U heeft mij heelemaal verkeerd begrepen.
Wanneer heb 'k daarvan ooit 't bestaan ontkend?
Maar u moet bij dat alles wel bedenken
Dat rook niet altijd is 't bewijs van vuur.
Ik weet het opperbest, men neemt ten huwlijk,
Maakt zich gezinnen en dat alles meer;
U zal mij zeker nooit hooren ontkennen
Dat de één een ring krijgt, de ander een refuus,
Dat rose briefjes stil worden geschreven
En dicht gemaakt met duifjes... samen kijvend;
Dat er verliefden loopen door de straten
En de visites chocolade krijgen,
Dat het gebruik een formulier uitvond,
Een eigen vormen-codex voor verliefden;...
Maar lieve Heer, wij hebben ook majoors,
Een arsenaal met heel wat materiaal;
Daar vindt men trommels, sporen en rapieren,...
Maar wat bewijst dat dan toch allemaal?
Alleen dat er soldaten zijn en wapens.
Maar wapendragers zijn toch nog geen helden.
Ja zelfs als er een leger stond van tenten,...
Zou daarmee heldenmoed zijn te bewijzen?
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Wel, laat ons billijk zijn; eerlijk gezegd
't Is niet altijd naar waarheid, als beweerd, wordt,
Dat jonge liefde 't sterkst zou zijn, en zoo...
Ja, zoo alsof die juist de een'ge was.
Op die is niet ten allen tijd te bouwen.
Neen, eerst in 't huwlijk, het intieme leven,
Rust liefde op een rotsgrond, vast en zeker,
Die nooit kan wijken, nooit ons kan ontglippen.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Neen, die opvatting kan 'k niet met u deelen.
Ik meen dat een verbond van vrije menschen,
Dat jaren duurt, al kan men 't daaglijks breken,
Het best beantwoordt aan der liefde echtheid.
:::

:::stage
(met gloed)
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
O neen,... een nieuw verbond, nog frisch en jong,
Is toch in 't wezen rijker, sterker nog.
:::

:::stage
(peinzend)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Wie weet of daar niet de idee in schuilt,
Van de anemoon die groeit onder de sneeuw.
:::

:::stage
(plotseling uitbarstend)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Gevallen Adam! Dáár kwam 't heimwee op,
Dat 't Paradijs zocht achter scheidingsmuur.
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Och wat!
:::

:::stage
(gekrenkt tegen Valk, terwijl zij opstaat)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 52 / 354
# chapter_page: 18
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Dat is nu juist niet heel vriendschappelijk,
Om twist te stoken waar wij vrede maakten;
Heb voor uw vriend en zijn geluk geen zorgen...
:::

:::dialogue speaker="EENIGE DAMES"
Neen, dat 's secuur!
:::

:::dialogue speaker="ANDEREN"
Dat weten wij heel zeker.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Wel heeft ze op school geen koken nog geleerd,
Maar dat zal 'k haar wel dezen herfst nog leeren.
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
En zelf zal zij haar bruidsjapon borduren.
:::

:::stage
(klopt Anna op het hoofd)
:::

:::dialogue speaker="EEN TANTE"
En recht verstandig wordt zij stellig ook.
:::

:::stage
(lacht luid)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Och dat verstand, paskwil, dat doodend werkt,
Waanzins hansworsterij uit vriendenmond!
Was 't dan verstand dat hij bij haar wou vinden?
Was 't een professor van het keukenboek?
Hij kwam hierheen als lente's blijde bode,
En koos een wilde roos zich uit den hof.
U ging die kweeken; nu kwam hij terug...
Wat vond hij toen? Een bottelstruik!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Welzoo?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Heel nuttig in 't gebruik,... welzeker, ja!
Maar 'n bottelstruik was niet zijn lentebruid!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Ja, als hij uitkeek naar een balprinses,
Dan was hij hier niet aan een goed adres.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
O ja, ik weet, er wordt gekoketteerd
Met huislijkheid, dat hoort er ook zoo bij;
Dat is een uitwas van de groote leugen,
Die hoog zich opwerkt als de wilde hoprank.
Ik neem, mevrouw, mijn hoed af heel eerbiedig,
Voor iedre "balprinses"; zij is de schoonheid,...
En in de balzaal spint er gouden draden
Het ideaal,... in kinderkamers zelden.
:::

:::stage
(met onderdrukte woede)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Uw uitval laat gereedlijk zich verklaren,
'n Geëngageerde is voor zijn vriend verloren;
Dat is de heele kern van de zaak.
'k Heb ondervinding, geloof mij, op dat punt.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Natuurlijk wel;... zeven getrouwde nichtjes...
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
En goed getrouwd!
:::

:::stage
(met nadruk)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Als dat maar waar is, ja!
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Wat nu!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 53 / 354
# chapter_page: 19
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Maar Valk!
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Is het je doel om ruzie
Te zoeken?
:::

:::stage
(uitbarstend)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, oorlog, strijd en twist!
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Jij leek in 't vak, wil jij ons gaan beleeren?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Laat maar begaan... Toch wil 'k mijn vaandel heffen!
En oorlog wil 'k, en strijd met al mijn krachten
Tegen die leugen, zóó diep ingeworteld,
Die je allen kweekt en teederlijk verzorgt,
Dat hoog zij opschiet en op waarheid lijkt.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ik protesteer... 't is alles onbewezen,
Ik wil verzet aanteek'nen...
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Hou je stil!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat noem je dus der liefde frissche bronwel,
Die fluistert van der weduwe verlies,...
Van liefde, die in lichte zonnedagen
Aan "klagen" noch "verlangen" ooit deed denken!
Dat noem je dus der liefde fiere stroom,
Loom door der echtelieden ad'ren kruipend!
Van liefde, allen sleur met voeten tredend,
Die dapper op de buitenwallen stond,
En lachte om der werelds wijze dwazen!
Dat noem je dus der liefde schoonheidsvlam,
Die een verloving lange jaren aanhoudt!
Och kom! Is dat dezelfde, die ontstak
Het dichtvuur in den nuchtren ambtenaar?
Dat noem je dus der liefde jong geluk,
Dat bang is zich te wagen over zee,
Dat offers eischt, en liefde's schoonst kleinood
Zich zelf te offren... jammerlijk versmaadt!
O gij, der alledaagschheid waanprofeten,
Noemt ééns de dingen bij hun waren naam;
Noemt wat de weduw voelt een droef verlangen,
Gewoonte 't huwelijk, want zoo heeten zij!
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Neen, jongmensch, hoor eens, dat gaat àl te ver,
Bespotting klinkt ons toe uit ieder woord! (komt Valk dicht onder
de oogen).
Nu waag ik nog mijn oude huid in strijd
Voor 't oude g'loof tegen de nieuwe leer!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ik ga ten tweekamp op als tot een feest.
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Goed! U zal mij de kogels zien trotseeren!... (dichterbij).
Een echtpaar--als een priester--is gewijd...
:::

:::stage
(aan den anderen kant van Valk)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
En een verloofd paar...
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 54 / 354
# chapter_page: 20
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Half, net als de koster.
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Ziet u die kindren hier, die mij omringen?
Die kunnen al vooruit Victorie zingen!
Hoe ware 't mogelijk.., hoe ware 't doenlijk...
Neen, 't waarheidswoord is machtig, onomstootlijk;...
Hij moet wel doof zijn, die dit niet verstaat.
Kijk,... dit zijn liefdekindren altegaar...! (houdt verward stil).
Dat is te zeggen... neen, natuurlijk niet...!
:::

:::stage
(waait zich met haar zakdoek)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
'k Moet zeggen dat 'k er niets meer van begrijp.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
U levert daar juist zelf een mooi bewijs;
Zoo waar, zoo goed, en zoo echt nationaal.
U zelf maakt onderscheid tusschen de panden
Van 't huwlijk en der liefde... zooals 't hoort!
't Verschil bestaat als tusschen rauw en gaar,
Als tusschen wilde bloemen en gekweekte.
Bij ons wordt liefde alras een wetenschap,
Al lang is die bij ons geen hartstocht meer.
Bij ons is liefde als een gild apart,
Met vaste wetten en een eigen vlag;
Zij is een stand van minnaars en gehuwden...
Zij doen hun dienst en kunnen dien wel aan;
't Hangt alles aan elkaar als zeewier in een kliek.
Een zangvereeniging is al wat er ontbreekt.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
En een courant!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 55 / 354
# chapter_page: 21
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Best! Die zal u ook hebben!
Dat was een goed idee; er zijn al bladen
Voor kindren, dames, g'loovigen en schutters.
Ik hoop dat niemand naar den prijs zal vragen.
Dáár krijgt u dan te zien, als paradeerend,
Hoe Jan en Piet en Klaas in 't huwlijk treden;
Dáár wordt elk rose briefje ingelascht,
Dat Willem aan zijn teedre Laura schreef.
Daar komt dan onder andre ongelukken,...
Als moord, en brand door crinoline-rokken,...
Wie in den loop der week is "aangeteekend";
Daar biedt men in de lijst der advertenties
Gebruikte ringen voor civiele prijzen;
Daar annonceert men tweelingen en drielingen;
Wordt er getrouwd, dan wordt de heele bende
Bijeengetrommeld om te komen kijken;...
Wordt iemand afgewezen, 't wordt gedrukt
In 't blad, zoo tusschen andre nieuwsberichten;
Iets in den trant van 't volgende: "Alweer
Heeft 't liefdeduiveltje geëischt een offer!"
Ja, u zal zien, 't gaat best; want loopt het tegen
Den tijd dat 'k nieuwe abonnees moet werven,
Dan weet ik wel een lokaas dat hen trekken zal,
Dan slacht ik op groot-blads-manier een jonggezel.
Ja, u zal zien hoe 'k dapper strijd voor de eer van 't gild;
Als 'n tijger,... als een redacteur grijp ik mijn prooi..."
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
En hoe zal 't heeten?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
"Amors Noorsche schuttersblad"!
:::

:::stage
(komt naderbij)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Dit alles is je toch geen ernst... of wèl?
Je goeden naam zet je niet zoo op 't spel!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Volkomen ernst. Men beweert altijd
Dat niemand van de liefde leven kan;
Ik zal bewijzen dat 't een leugen is,
Want ik zal er van leven als een prins;
Vooral als juffrouw Ekster mij wil toestaan
Als "feuilleton" te plaatsen den "roman"
Van onzen dominee, den heere Strooman.
:::

:::stage
(verschrikt)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
God sta mij bij! Wat is dat voor een plan?
Wàt, mijn roman? Was ik dan ooit romantisch?
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Dat heb ik nooit gezegd!
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Blijkbaar een misverstand!
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Zou ik gezondigd hebben tegen zede
En oud gebruik! Dat is een groote leugen!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 56 / 354
# chapter_page: 22
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Nu goed. (klopt Stuiver op den schouder).
 Hier staat een vriend die niet zal wijken.
Ik open 't blad met zijn verliefde verzen.
:::

:::stage
(met een verschrikten blik op den dominee)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ben je niet wijs! Zeg, laat mij even 't woord!...
Durf jij te zeggen dat ik verzen...!
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Neen!...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat wordt toch rondgestrooid uit het bureau.
:::

:::stage
(in groote woede)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Uit ons bureau wordt nooit iets rondgestrooid!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ook jij verzaakt mij dus; dan heb ik nog
Een trouwen broer, die niet afvallig wordt.
"Een lied der liefde" wacht ik van vriend Lind,
Dier liefde, al te teer voor zee en wind....
Die emigranten prijs geeft voor zijn teederheid,
Zoo toont zijn liefde zich in al haar heerlijkheid!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Mijnheer, nu is 't gedaan met mijn geduld.
Wij kunnen niet meer onder één dak wonen...
'k Hoop dat u heden nog mijn huis verlaat...
:::

:::stage
(met een buiging terwijl mevr. en de gasten naar binnen gaan)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
'k Had wel verwacht dat u mij dit zou zeggen.
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
En tusschen ons is 't oorlog nu voor goed;
U heeft mij, en mijn vrouw ook, diep gekrenkt...
Ja zelfs mijn kindren, Trientje, Mientje, allen...!
Kraai maar mijnheer,... kraai uit maar je ideeën...
:::

:::stage
(gaat met vrouw en kinderen naar binnen).
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En volg u maar uw loopbaan als apostel,
U, met uw liefde, die u heeft verloochend,
Vóór 't haangekraai ten derde maal weerklonk!
:::

:::stage
(wordt onwel)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
O Stuiver, help mij! Gauw, ik bid je kom!
Maak mijn corset los... 'k heb het zoo benauwd!

STUIVER (tegen Valk, terwijl hij met juffr. Ekster aan zijn arm
weggaat).

'k Zeg je de vriendschap op!
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Dat doe ik ook.
:::

:::stage
(ernstig)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dus jij ook Lind?
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Vaarwel!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Op jou vertrouwde ik...
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ik kan er niets aan doen... mijn meisje wenscht het.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 57 / 354
# chapter_page: 23
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::stage
(Hij gaat naar binnen; Zwaanhilde is bij de verandatrap blijven staan).
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ziezoo, nu heb ik ruimte om mij heen...
Nu heb ik opgeruimd!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Valk, luister eens!
:::

:::stage
(wijst beleefd naar het huis)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dáárheen, juffrouw; zij gingen dien kant uit,
Mama, met al de vrienden, al de tantes.
:::

:::stage
(komt naderbij)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Laat hen maar gaan; mijn weg is niet de hunne;
Met mij zal zich hun kudde niet vermeerdren.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Je blijft dus?
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ja. Voer jij strijd tegen leugen,
Dan sta ik naast je als je trouwe schildknaap.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Jij, Zwaanhild, jij...
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
... die gistren bang was, ja!
Maar was jij zelf dan, Valk, hij, die je nù bent?
Je boodt mij als geluk 't lot van den wilg...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En 't wilgefluitje deed mij diep beschaamd staan!
Neen, het is waar, toen was 't maar kinderspel;
Maar jij hebt mij gewekt tot ernstig streven.
In 't woelend leven staat de groote tempel,
Waar klinken zal der waarheid reine stem.
Niet als de oude Asen, uit de hoogte
Toekijkend op het wilde strijdgewoel;...
Maar dragen 't schoonheidsmerk in eigen borst,
Zooals sint Olaf op zijn pantser 't kruis droeg,...
Met wijden blik bet slagveld overzien,
Al zit hij zelf in 't warnet van den strijd...
Een zonnestraal te weten achter nevels,
Dat moet een man als levenstaak aanvaarden!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
En dat zal ook jij doen wanneer je vrij
En eenzaam staat.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Stond ik dàn in 't gewoel?
Toch is dàt de eisch. O neen, dat is voorbij,
Dat leven, eenzaam dwepend, in mijzelf.
Uit is het met mijn dichten binnenskamers;
Mijn lied zal 'k leven, tusschen hei en dennen,
Mijn strijd zal 'k voeren in het trillend heden;...
Ik of de leugen... één van ons moet wijken!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Zoo trek dan met mijn zegen op ten strijd!
'k Heb je miskend; je hart is warm en dapper;
Vergeef 't,... en laat ons scheiden zonder boosheid...
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 2-tweede-bedrijf
# chapter_title: Tweede bedrijf
# book_page: 58 / 354
# chapter_page: 24
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, in mijn toekomstboot is plaats voor twee!
Wij scheiden niet. Zwaanhilde, heb je moed?
Dan strijden wij te zamen, zij aan zij!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Wij samen?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
'k Sta van allen nu verlaten,
Geen enklen vriend heb 'k, strijd met iedereen,
Met scherpe speren valt de haat mij aan;...
Zeg heb je moed? Met mij is 't staan of vallen...
Mijn toekomstweg gaat dwars door zede en wet,
Waar duizend kluisters om den voet zich slingren;...
Dáár dek ik als alle anderen mijn tafel,
En schuif den ring aan 't handje van mijn liefste!
:::

:::stage
(trekt een ring van zijn vinger en houdt dien in de hoogte).
:::

:::stage
(in ademlooze spanning)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Méén je dat?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja. Zoo toonen wij de wereld,
Dat liefde's macht nog altijd eeuwig is,
En ongeschonden en in al haar pracht
Haar draagt door 's levens platte alledaagschheid.
'k Wees gistren naar den vuurgloed van ideeën,
Die uitsloeg wild, hoog op der bergen toppen;...
Toen werd je bang,... je beefde omdat je vrouw bent;
Nu wijs ik op het ware doel der vrouw!
En Zwaanhilds hart volbrengt wat het belooft;
Ziehier nu d'afgrond,... Zwaanhild, waag den sprong!
:::

:::stage
(bijna onhoorbaar)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
En als wij vallen...!
:::

:::stage
(jubelend)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, ik zie in je oogen
Een lichtstraal die op overwinning wijst!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Neem mij geheel dan, liefste, zóó als 'k ben!
Nu wordt het lente, en mijn ziel gaat bloeien!
:::

:::stage
(zij valt hem moedig in de armen terwijl het scherm valt).
:::

## EINDE VAN HET TWEEDE BEDRIJF

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 59 / 354
# chapter_page: 1
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::stage
Avond met helderen maneschijn. Gekleurde lampions aan de boomen. Op
den achtergrond gedekte tafels met wijnflesschen, glazen, gebak
enz. Uit het huis, waar alle ramen verlicht zijn, klinkt gedempt
pianospel en gezang gedurende het volgende tooneel. Zwaanhilde
staat bij de veranda. Valk komt van rechts met eenige boeken en een
schrijfportefeuille onder den arm. Achter hem komt de besteller met
een koffer en een reistasch.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Is dat nu alles?
:::

:::dialogue speaker="DE BESTELLER"
Ja, nu geloof ik haast
Dat er niets meer is dan een taschje nog,
En 'n zomerjasje.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Goed; dat neem ik mee
Als 'k wegga, op mijn arm. Kom nu eens hier;
Hier is de map.
:::

:::dialogue speaker="DE BESTELLER"
Die is gesloten, zie ik.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, juist, die is gesloten.
:::

:::dialogue speaker="DE BESTELLER"
Goed.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Die moet je
Straks maar verbranden, hoor.
:::

:::dialogue speaker="DE BESTELLER"
Verbranden?
:::

:::stage
(glimlachend)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja...
Met al de wissels op poëtisch goud.
De boeken,... nou, die kan je zelf wel houden.
:::

:::dialogue speaker="DE BESTELLER"
O maar meneer... u is àl te goedgunstig!
Nu, als meneer zijn boeken weg gaat geven,
Dan is hij zeker klaar al met studeeren?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Wat men uit boeken leert, heb ik geleerd...
En nog veel meer.
:::

:::dialogue speaker="DE BESTELLER"
Nòg meer dus? Dat is kras.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Kom gauw; de sjouwermannen wachten buiten...
Ga hen nu helpen alles op te laden. (besteller links af).
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 60 / 354
# chapter_page: 2
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
(gaat naar Zwaanhilde toe die hem tegemoet komt).
Eén uur nog Zwaanhild, hebben wij voor ons,
Hier in den zomernacht, bij 't licht der sterren.
Zie, hoe ze glinstren tusschen 't bladgewelf,
Als van den wereldboom de gouden zaden.
Nu maakte ik los den laatsten slavenband,
Nu heeft de geesel mij voor 't laatst geraakt.
Als Jakob's volk sta 'k voor de reis gereed,
Vóór 't Paaschlam, in mijn hand den pelgrimsstaf.
Gij stomp geslacht, dat achter de woestijn
Geen Kanaän, 't beloofde land vermoedt,
Gij tijdslaaf zonder rust, bouw maar uw mummies
Hun koningsgraven in hun pyramiden;...
Ik zoek de vrijheid... dóór de woestenij,...
Mij brengt bij ebtij zelfs, de zee wel verder;
Maar 's vijands bolwerk, opgebouwd uit leugen,
Zal dáár verzinken in haar diepste diep!
 (korte pauze; hij ziet haar aan en vat haar hand).
Je bent zoo stil, mijn Zwaanhild!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
En zoo blij!
O, laat mij droomen, stil maar droomen.
Spreek jij voor mij; gedachten bloeien òp
En worden tot gezang... als voor de maan
De blanke waterlelies zich ontsluiten.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, zeg het nog éénmaal met waarheids reine
Nooit weifelende stem: "ik ben van jou!"
O, zeg het, Zwaanhild, toe!...
:::

:::stage
(valt hem om den hals)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ja, 'k ben van jou!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Van mij alleen! mij door God zelf geschonken!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ik was verlaten in mijn moeders huis,
En ik was eenzaam in mijn eigen ziel;
Een ongenoode gast bij feest en vreugde,
Was 'k niets waard dáár... ja soms ook nog wel minder.
Maar toen kwam jij! Voor de allereerste maal
Vond 'k mijn gedachte in eens andren woord;
Wat vaag ik droomde, wist jij vorm te geven!
Jij jeugdig, krachtvol, tusschen al die ouden!
Half stootte mij soms af je scherp verstand,
Half wist je zonnig wezen me aan te trekken,
Zooals aantrekt de zee het groene strand,
En klippen 't water weer terug doen wijken.
Nú zag 'k tot op den bodem van je ziel,
Nú heb je onverdeeld mij en geheel;
Jij, lieve loofboom, bloeiend aan de branding.
Mijn hart heeft enkel vloed, maar nooit meer ebbe!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 61 / 354
# chapter_page: 3
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
En dank zij God, dat Hij mijn liefde zelf
In smart en lijden doopte... dat was wijding.
'k Wist zelf niet wat mij drong, eer 'k duurgekocht
In jou den schat zag, dien ik ging verliezen!
Ja, dank zij Hem, die in mijn levensboek
Met droefheidsstempel adelde mijn hartstocht;
Die ons een vrijbrief gaf op onzen tocht,
En ons gebood, als uitverkoren paar,
Door 't donkre woud naar 't lichtend doel te jagen!
:::

:::stage
(wijst naar het huis)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Daarbinnen is nu feest in alle kamers,
Daar stralen lichten voor het jonge paar;
Daar klinkt der vrienden zang, met vroolijk lachen.
Wie langs den weg gaat moet wel denken dat
Dáár het geluk is... in dat feestgewoel. (medelijdend).
Jij, 's werelds troetelkindje... arme zuster!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Noem je haar arm?
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Heeft zij dan niet gedeeld
Haar zielegoud met hem en honderd andren,
Haar kapitaal verspreid in zooveel handen,
Dat zij 't geheel van niemand eischen kan?
Geen enkle is haar nu meer àlles schuldig
Voor niemand hoeft zij meer geheel te leven.
O, ik ben tienmaal rijker wel dan zij;
Ik heb van alle menschen er maar één.
Leeg was mijn hart, toen jij met zegevanen,
Met feestgejubel vroolijk binnen trok;
Nu heersch jij daar als heer van mijn gedachten;
Als lentegeuren vul jij heel mijn ziel.
Ja, 'k mag God danken, nu en alle dagen,
Dat 'k eenzaam leefde totdat ik jou vond,...
Dat ik als dood was... toen de klokken luidden
Die riepen mij uit 't donker tot het licht.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, wij, verlaten hier in 't donker wijlend,
Wij zijn de rijken,... wij die buiten staan...
Bezitters van den schat zijn wij, die uitzien
Al reizend, 't land in, in den stillen nacht.
Laat lichten schijnen en laat tonen klinken,
Laat hen daarbinnen dansen en genieten;...
Zie opwaarts, Zwaanhild, in den blauwen nacht,
Daar schittren duizend kleine lichtjes ook...
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Stil, luister, liefste... in den zoelen nacht
Gaat door het lindeloof een ruischen zacht...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Het is voor ons dat al die lichtjes tintlen...
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 62 / 354
# chapter_page: 4
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Het is voor ons dat 't fluistert in de linden!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Als Gods verloren zoon gevoel ik mij;
'k Verliet hem voor der wereld druk gewoel.
Toen wenkte hij mij thuis met zachte hand;
En nu ik kom steekt hij het lamplicht aan,
Bereidt een feest den weergevonden zoon
En schenkt zijn mooiste werk mij nog tot loon.
Van nu af, zweer ik, wil ik trouw hem blijven,...
Hem dienen, dapper strijden voor zijn licht.
Vereenigd wordt ons leven tot een lofzang,
Tot liefdes hooglied, die het al verwint!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
En zie hoe licht het is voor twee, te winnen,
Waar hij een man...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En zij een ware vrouw is;
Die samen kùnnen toch niet ondergaan!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Welaan, ten strijd dan met gebrek en zorgen;
 (wijst Valk den ring dien zij aan haar vinger draagt).
Nu ga ik alles hun vertellen gauw!
:::

:::stage
(snel)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, Zwaanhild, nu nog niet; wacht nog tot morgen!
Van avond plukken we enkel roode rozen
Van zoet geluk... dagwerk waar' heiligschennis.
 (De deur van de tuinkamer wordt geopend).
Daar komt je moeder! Schuil weg! Als mijn bruid
Mag niemands oog van avond je bekijken!

(Zij gaan tusschen de boomen door naar het tuinhuis. Mevr. Halm en
Goudstad komen naar buiten op de veranda).
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Hij gaat heusch weg!
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Het ziet er wel naar uit.
:::

:::stage
(komt er bij)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Hij gaat toch weg, mevrouw!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Och hemel, ja,
Ik weet het wel!
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Dat is een gek geval;
Hij houdt zijn woord; daarvoor ken ik hem wel.
Hij zet ons allemaal in zijn courant,
Mijn meisje's naam gedrukt wel honderdmalen,
En vlak daarnaast bedankjes, tweelingparen.
Ja, weet u, als 't niet was om onze eer
Dan zou ik haast een wapenstilstand voorslaan...
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
En zou u denken dat hij...?
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 63 / 354
# chapter_page: 5
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STUIVER"
'k Denk het wel.
Ik vond aanduidingen, ja zelfs een spoor,
Aanwijzend dat, toen hij zoo'n hoogen toon
Voerde daar straks, hij niet heel nuchter was,
Er is zelfs één bewijs, al is 't niet wettig,
Dat sterk getuigt tegen den man in kwestie.
Ik heb gehoord en weet dat na 't diner
Hij in de kamer, waar hij woont met Lind,
Zich erg heeft aangesteld, onrustig, woest.
Den boel stuk...
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
(ziet een glimp van Valk en Zwaanhilde die scheiden, terwijl Valk
 naar den achtergrond gaat; Zwaanhilde blijft verborgen staan bij
 het tuinhuis).

Stil, wij zijn op 't rechte spoor!
Een oogenblik, mevrouw! Valk gaat niet heen,
Of doet hij 't wel, dan zal het zijn als vriend.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Zoo? Dus u denkt ook...?
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Och, waar wil u heen?
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Mevrouw, ik ben zoo aanstonds weer terug;
Ik maak de zaak voor allen wel weer goed,
Als 'k hem maar even spreken kan...
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Ja, best!

(zij gaan samen den tuin in; onder het volgende ziet men hen op en
neer loopen op den achtergrond, in druk gesprek).
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
(komt van de veranda en ontdekt Valk, die over het water staat uit
te kijken).

Wat is zoo'n dichter toch een man van haat;
Maar ik bureau-mensch ben een man van staat...
En politiek... 'k werk voor mezelf... (ziet den dominee die uit de
tuinkamer komt).
 Ha zoo!
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Hij gaat toch weg! (komt bij Stuiver).
 Mijn waarde,... och wees zoo goed
En ga, een oogenblikje maar, naar binnen,
En hoû mijn vrouw...
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Wie moet ik houden, zegt u?
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Ik meen, gezelschap. Want mijn vrouw en ik
En 't kleine goed zijn altijd bij elkander
En nooit eens... (mevr. en de kinderen vertoonen zich in de deur).
 Ja... daar heb je ze allemaal weer!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. STROOMAN"
Waar ben je, Strooman?
:::

:::stage
(zachtjes tegen Stuiver)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Toe bedenk nu gauw iets,
Dat ze amuseert,... iets grappigs, een vertelling!
:::

:::stage
(gaat de veranda op)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 64 / 354
# chapter_page: 6
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STUIVER"
Zag u 't verslag van ons departement?
Dat is een meesterstuk van mooien stijl... (haalt een boek uit
zijn zak).
Ik zal u eens een staaltje daarvan geven... (noodigt haar beleefd
uit de kamer in te gaan en gaat zelf mee. Valk komt naar voren in
den tuin; hij en Strooman komen tegenover elkaar te staan en kijken
elkaar een poosje zwijgend aan).
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Wel?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Wel?
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
M'neer Valk!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dominee!
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Is u wat meer
Meegaande nu, dan toen wij scheidden?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen,
Ik ga met vasten tred mijn eigen weg...
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Ook als u van uw naaste 't heil vertrapt?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ik plant der waarheid kruid daarvoor in plaats. (glimlachend).
U denkt misschien nog over de courant
Voor liefdezaken?
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Nu, was dat dan scherts?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, wees getroost, dat werk gaat op in rook,
Met daden, niet met letters, breek ik 't ijs.
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
En al spaart u mij nu, ik weet nog iemand
Van wien ik niet zoo licht meer vrij kom nu;
Hij, Stuiver, zal zijn overmacht gebruiken...
En dat is dan uw schuld, en dat is slecht.
U rakelde òp die oude dweperijen,
En dat hij niet zal zwijgen, durf ik zweren,
Als tegen de eischen van het brullend koor
Ik maar een enkel woord in 't midden breng.
De ambtnaarswereld is een groote macht
In onze pers, juist thans, is mij gezegd.
Het prulligste berichtje kan mij neerslaan,
Zoo het gedrukt wordt in het groote blad,
Dat met Simson's geweld en wraak te keer gaat,
Met voeten trappend, om zich heenslaand woest...
En dat nogal als juist 't kwartaal weer om is!...
:::

:::stage
(tegemoetkomend)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Maar ùw zaak bracht u immers nooit in opspraak...?
:::

:::stage
(angstig)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Om 't even. 't Groote blad heeft veel kolommen;
Let op: daar val ik op 't altaar der wrake...
:::

:::stage
(luimig)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 65 / 354
# chapter_page: 7
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Der straf, bedoelt u toch,... en welverdiend...
Daar gaat een Nemesis om door het leven,
Die zeker treft, al treft zij dikwijls laat,...
Die te ontloopen is geen mensch gegeven.
Heeft iemand zich aan de idee bezondigd,
Dan komt de pers, haar altijd waaksche wacht,
En doet den schuldige zijn misdaad boeten.
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Maar lieve Heer, wanneer sloot ik contract
Met de "idee" waarover u 't zoo druk heeft!
Ik ben toch huisvader en echtgenoot,...
Bedenk dat 'k twalef kinderen bezit:
Mijn dagwerk houdt mij dag aan dag gebonden,
'k Heb een gemeente en een groote hoeve,
Met kudden, vee, en geestelijke lamren,...
Kijk, dat moet alles goed beredderd worden,
Met scheren, dorschen, en het land bemesten;
Dan word ik hièr, dan in den stal geroepen;...
Waar vind ik tijd om voor idees te leven?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, keer naar huis terug, hoe eer hoe beter
Berg u in 't warme huis nog vóór den winter.
In 't jonge Noorwegen begint 't te dagen;
Het koene leger telt wel duizend strijders,
En d' ochtendbries doet 't wapperend dundoek zwellen.
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
En zoo ik, jongmensch, al naar huis zou gaan
Met al de mijnen, ja met alles wat
Tot gistren nog mijn koninkrijkje was,...
Is er van daag niet veel voor mij veranderd?
Denkt u dat 'k nog zoo rijk ben als toen 'k hier kwam...?
:::

:::stage
(als Valk wil antwoorden).
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Neen, hoor nog even eerst wat 'k heb te zeggen. (komt dichterbij hem).
Er was een tijd dat 'k jong was, net als u,
En ook niet minder onbevreesd en dapper,
Toen kwam de strijd om 't brood... de tijd verliep;
Zoo iets staalt niet den geest, maar wel de handen.
'k Trok noordwaarts; vond mijn thuis in het gebergte...
Voor mij lag heel de wereld in mijn kerspel.
Mijn thuis... mijnheer! Weet u wel wat een thuis is?
:::

:::stage
(kortaf)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat heb ik nooit gekend.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 66 / 354
# chapter_page: 8
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Dat g'loof ik wel.
Een thuis is dáár, waar rijklijk plaats voor vijf is,
Ofschoon een vijand 't acht te klein voor twee.
Een thuis is dáár, waar je gedachtenleven
Vrij spelen kan, als 't kind op vaders schoot.
Waar niet je stem vergeefs klopt aan de harten,
Maar antwoord krijgt met welbekend geluid.
Een thuis is dáár, waar rustig 't haar kan grijzen
En niemand merkt toch dat je ouder wordt,
Waar teere erinnering blauwend je omschemert,
Als heuveltoppen verweg achter 't woud.
:::

:::stage
(met gedwongen spot)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
U raakt in gloed...
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Bij iets dat u doet lachen!
Zoo ongelijk schiep ons de lieve Heer.
Bij mij ontbreekt, wat u rijk werd geschonken,
Maar ik won toch, waar u verloren heeft.
Van uit de wolken, lijkt wel eens een waarheid
Verdichtsel maar, op platgetreden grond;
U wil de hoogte op, ik hooger niet dan 't dak,...
Een arend werd de een...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
De ander werd een kip.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 67 / 354
# chapter_page: 9
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Ja, lach u maar, voor mijn part zij het waar.
Ik ben een kloekhen;... goed; onder mijn vleugels
Heb ik een kiekenschaar, die heeft u niet!
En voor mijn broedsel heb ik hart en moed,
En ik verweer mij als men het te na komt.
O, ik begrijp 't heel goed, u vindt mij dom,
Ja, mooglijk velt u wel een harder oordeel
En houdt u mij voor tuk op wereldsch goed;...
Daarover zij geen twist meer tusschen ons!

(grijpt Valk's arm en gaat voort met gedempte stem maar met steeds
meer kracht).

Ja 'k ben begeerig, dom en stomp geworden:
Maar gierig werd 'k voor hen die God mij gaf,
En ik werd dom in harden strijd met zorgen,
En ik verstompte in berglands eenzaamheid.
Doch telkens, als een idealen-boot
Ten onder ging in d' eindelooze branding,
Verrees een andre zichtbaar aan de kim,
Die naar de kust nieuw levensloon mij voerde.
Voor iedren droom, die onder ging in zwoegen,
Voor iedre slagpen, die in 't stijgen brak,
Kreeg ik als Godsgeschenk een levend wonder,
Dat ik van Hem ontving met lof en dank.
Ik streed voor hén, voor hén was 't dat ik schraapte,
Voor hén verklaarde ik zelfs de Heil'ge Schrift;...
Het was mijn bloementuin, dat kindertroepje...
Nu heeft u met uw spot daarop getrapt!
Aesthetisch-litterarisch is bewezen
Door u, dat mijn geluk is domme waan,
Dat wat mij heil'ge ernst was, is belachlijk...
Nu eisch ik, geef mij mijne rust terug,
Maar laat die gaaf en zonder barsten zijn...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat ik voor het geluk u borg blijv', eischt u?
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Ja, u wierp op mijn pad een zwaren steen,
Den twijfel, u alléén kan dien verwijdren.
Haal neer den muur, die mij scheidt van de mijnen,
Hef op den ban, die mij gevangen houdt.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Denkt u dat ik een leugenlijm bezit,
't Gebarsten vaatwerk van uw heil kan kitten?
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Ik denk dat 't g'loof, omvergehaald door u
Met woorden, ook door 't woord is op te richten;...
En dat u klinken kan den lossen schakel;...
Denk nog eens na... spreek uit de waarheid dan,
En geef mij rust... dat 'k weer de vlag kan hijschen...
:::

:::stage
(trotsch)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ik stempel nooit wat koper is tot goud.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 68 / 354
# chapter_page: 10
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::stage
(ziet hem strak aan)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Bedenk dan hoe hier straks weerklonk een woord,
Van iemand, speurend op der waarheid spoor: (met opgeheven vinger).
Daar gaat een Nemesis òm door het leven;
Die te ontloopen is geen mensch gegeven! (hij gaat naar het huis).

STUIVER (komt naar buiten met zijn bril op en met het open boek in
de hand).

O dominee, kom gauw, de kinders huilen
Om u...
:::

:::stage
(in de deur)
:::

:::dialogue speaker="DE KINDEREN"
Papa!
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Mevrouw zit ook te wachten!
:::

:::stage
(Strooman gaat het huis binnen).
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Die dame is niet juridisch aangelegd.
:::

:::stage
(stopt boek en bril in zijn zak en nadert Valk).
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Valk!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja!
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ik hoop dat jij je hebt bedacht
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En waarom?
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Wel, dat is toch licht begrijplijk;
Je ziet toch stellig in dat 't niet kan aangaan
Gebruik te maken van confidentieele
Verhalen;... die mag men niet vertellen.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, ik heb gehoord dat kan gevaarlijk worden.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ja, bij mijn ziel!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Maar dan voor groote heeren.
:::

:::stage
(volijverig)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Voor alle soort bureaului is 't gevaarlijk.
Je kunt begrijpen hoe dat moet vermindren
Al mijn vooruitzicht, als mijn chef eens wist
Dat er een pegasusje somtijds hinnikt
In d' arbeidsuren van zúlk een bureau.
Je weet wel dat men liefst in alle zaken
Van het bureau, geen dichters heeft aan 't werk,
Maar 't ergst zou zijn, kwam het toevallig uit
Dat 'k overtreden had het hoogst gebod,
En dingen van gewicht had meegedeeld.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dus strafbaar is zoo'n onvoorzichtigheid?
:::

:::stage
(geheimzinnig)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Die kan soms dwingen een publiek persoon
Om zijn ontslag onmidlijk aan te vragen.
Dat 's een verordning voor ons ambtenaren,
Dat we overal, zelfs thuis, 't geheim bewaren,
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 69 / 354
# chapter_page: 11
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Maar dat 's toch tyranniek van een regeering
"Den... "klerk" die dorscht aldus den mond te snoeren."
:::

:::stage
(haalt de schouders op)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
't Is wettig; morren past daarover niet.
En buitendien, nu traktementsherziening
Eerstdaags wellicht ter sprake komen zal,
Is 't niet verstandig om zich te verdiepen
In ambtnaarskwesties van zoo teeren aard.
En daarom, zie je, wees zoo goed te zwijgen;...
Want als ik eens verloor...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
De portefeuille?
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
't Wordt officieel bestempeld als "kopieboek".
Het protocol is eigenlijk de doekspeld,
Die 't boezemdoekje sluit van het bureau;
Daarachter snuffelen geeft niets dan last.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En toch was jij het zelf, die mij verzocht hebt
Een wenk te geven dat je verzen schreef.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ja, kon 'k dan weten dat hij zoo zou zakken,
Die dominee, die nu toch voorspoed heeft,
En geld genoeg voor 'n leven zonder zorg?
Maar als dan hij al wegzonk in verwording,
Wat moet er van ons klerken dan wel worden?
Van mij,... ik die nog nooit bevorderd ben,
Een meisje heb en weldra zal gaan trouwen,
Natuurlijk gauw voor een gezin moet zorgen,
Etcetera! (heftiger). O, was 'k gefortuneerd,
Ik gorde mij het pantser om de leden,
Sloeg op de tafel dat de wereld dreunde.
En was 'k alléén, een jonggezel als jij,
Dan zou 'k, geloof mij, door de prozasneeuw
Wel baan ook breken voor de hooge idee!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Maar red je dan!
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Wat?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, nog is het tijd!
Veracht der wereld domme uilenoordeel;
De vrijheid maakt zelfs rupsen tot kapellen!
:::

:::stage
(een stap terug)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Bedoel je dat ik mijn verloving...?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja;...
De paarl is weg; wat moet de leege schelp?
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 70 / 354
# chapter_page: 12
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STUIVER"
Zoo'n voorstel moest je niet meer doen aan mij;
Ik ben geen jong student, maar ambtenaar!
Ik tel nu niet wat Christiaan de Vijfde
In zijn tijd over trouwbeloften voorschreef,...
Want die bepalingen zijn niet genoemd in
De "Strafwetboeken" van 't jaar twee-en-veertig;
In zoover waar' de zaak niet crimineel,
Het zou geen inbreuk-maken op de wet zijn...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Nou kijk eens aan!
:::

:::stage
(met vastheid)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Jawel, maar niettemin,...
Er kan geen sprake zijn van zoo'n exceptie.
Zij stelt geen hooge eischen aan het leven,
Ik evenmin, en 'k heb al lang gemerkt
Dat voor 't bureau en 'n thuis ik ben gemaakt.
Laat andren trekken met de wilde zwanen,
Ook 't stille, kleine leven kan wel mooi zijn!
Wat zegt ook ergens weer geheimraad Göthe
Van 's hemels melkweg, schitterend en wit?
Dat toch geen mensch daar room van af kan scheppen,
En nog veel minder boter er van maakt...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Nu, als dan 't boter maken je geluk is,
Laat 't daagsch gedoe dan wijden door den geest;...
Een man moet wezen burger van zijn tijd,
Maar aadlen ook zijn burgerlijken werkkring.
Ja zeker is in 't kleine ook veel moois;
Maar 't is de kunst 't te zien en te verstaan.
Niet ieder die de klei wenscht te hanteeren
Is daarom nog de pottebakker-kunstnaar.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Laat ons in vrede ieder gaan zijn pad:
Je weg versperren ligt niet in ons plan.
Wij gaan den grooten weg, jij zweeft in hoogten,
Ja, dáárin hebben wij ook eens gezweefd;
Maar arbeid eischt de dag en geen gezang,...
Dat leert men àf, zoo zoetjes aan in 't leven.
Het jonglingsleven, kijk, is een proces
En 't dwaaste wel van alle proceduren;...
Maak een accoord, en kom niet in verzet,
Want je verliest je zaak voor alle rechters.
:::

:::stage
(moedig en hoopvol terwijl hij een blik slaat op het tuinhuis)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, werd 'k door alle rechters dan veroordeeld,...
Toch weet ik, zou genâ voor recht mij gelden!...
Ik weet, twee kùnnen wel het leven leven.
In vrij geloof, blij in het hoogste streven;
Maar jij verkondigt luid de droeve leer:
Het ideaal, dat 's erg secondair!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 71 / 354
# chapter_page: 13
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="STUIVER"
Neen zeg: "primair",... want 't heeft zijn plicht gedaan
Net als de bloem..., zoodra de vrucht zich zet.

(Binnen aan de piano speelt en zingt juffr. Ekster: "Ach, du lieber
Augustin". Stuiver blijft staan en luistert in stille ontroering).

Zij roept mij met hetzelfde oude lied,
Dat tot mij sprak, toen ik voor 't eerst haar zag.
:::

:::stage
(legt zijn hand op Valks arm en kijkt hem in de oogen).
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Zoo dikwijls zij dit lied weer òp doet leven,
Klinkt uit haar spel, vol smachtend, teeder beven,
Met nieuwe kracht haar eerste ja mij toe.
En als ten slotte onze liefde uitdooft
En sterft, om op te staan als teedre vriendschap,
Zal 't oude lied verbinden 't dan en toen.
En kromt mijn rug zich dan bij 't altijd schrijven,
En wordt mijn dagtaak enkel strijd met zorgen,
Toch zal ik huiswaarts keeren welgemoed,
Waar wat voorbij is in muziek herleeft.
Vind 'k daar een rustig uurtje met ons beiden
Dan ben 'k met al het andere tevreden!

(Hij gaat het huis binnen. Valk gaat naar het tuinhuis. Zwaanhilde
komt te voorschijn; zij is bleek en ontroerd. Zij kijken elkaar een
poos zwijgend aan en vallen dan elkaar hartstochtelijk in de armen).
:::

:::dialogue speaker="VALK"
O, Zwaanhild, laat ons samen blijven, hoog!
Jij frissche, vrije bloem op kerkhofzoden,...
Dàt noemen zij nu liefde's lenteleven!
Een lijklucht waart om bruidegom en bruid;
Naar lijken riekt het, waar twee samen gaan
In 't straatgewoel, een glimlach op de lippen,
Der leugen klamme kalkgraf in hun hart,
En d'onmacht van den dood in al hun streven.
Dàt noemen zij dan leven! Groote goden!
Is zulk een lot dan waard al die ellende?
Is 't troepen kindren op te kweeken waard?
Te voeden hen met braafheid en met plicht?
En hen doen hopen op een korten zomer?
Opdat de slachtbank toch maar wel voorzien blijv'!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Valk, laat ons weggaan!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 72 / 354
# chapter_page: 14
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Weggaan? Waar naar toe?
Is overal de wereld niet dezelfde?
En vindt je niet aan ieders muur gehangen,
In waarheids glas-en-lijst, dezelfde leugen?
Neen, laat ons blijven, 't mooie spel genietend,
Tragi-comedie, harlekijnsvertooning,...
Een volk dat g'looft... wat alle menschen liegen!
Zie Strooman en zijn vrouw, en Lind en Stuiver,
Vertoonend ware liefde's maskerade,
Geloovig sprekend en in 't hart de leugen,...
Toch, in den grond zijn 't waarlijk brave menschen!
Zij liegen voor zichzelf en voor elkander;
Maar aan die leugen zelf mag niemand raken;...
En ieder vindt, al slingert soms zijn boot,
Zich rijk als Croesus, zalig als een God;
Zelf stuurden zij uit 't Paradijs stroomàf,
En bons! zaten zij vast op 't hellezand;
Maar niemand van hen merkt waar zij nu zitten,
En ieder denkt in 't Paradijs te toeven,
En ieder glimlacht roerend ach en och;
En komt dan Belzebub met bokkepoot,
Gehoornd en brullend, spottend, schimpend, scheldend,...
Dan stooten zij elkander zachtjes aan:
Dat 's Onze Lieve Heer; neem gauw je hoed af!
:::

:::stage
(na een oogenblik nadenkend zwijgen)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Hoe wondervol heeft mij een lieve hand
Den weg gewezen naar mijn lenteweelde,
Het leven dat ik droomend voor mij zag
Zal ik van heden af mijn dagtaak noemen.
O, goede God! hoe tastte ik in den blinde,...
Toen bracht Gij licht,... toen liet Gij hèm mij vinden!
:::

:::stage
(ziet Valk met stille teedere bewondering aan)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Wat is dan toch je kracht, jij sterke eik,
Die pal staat in den storm, die alles neervelt,
En eenzaam staat, doch mij beschutten wil?...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
De kracht der waarheid, Zwaanhild;... die maakt moedig.
:::

:::stage
(kijkt schuw naar het huis)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Zij kwamen als verzoekers, allebei,
Elk sprak uit naam van ééne helft der wereld.
Eén vroeg of jonge liefde groeien kon
Wanneer de ziel gebukt ging onder weelde?
De ander vroeg: en hoe kan liefde leven
Als niets dan armoede haar staat te wachten?
't Is vreeselijk... om zulk een leer te preeken
Als waarheidswoord, en toch maar voort te leven!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 73 / 354
# chapter_page: 15
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
En als dat ons eens gold?
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ons gold?... Wat dan?
Wat kan iets uiterlijks daar dan toe doen?
Ik heb je 't al gezegd: zoo je wilt strijden,
Dan zal ik met je staan of met je vallen.
O, niets zoo licht als 't bijbelsche gebod
Om alles te verlaten, hèm te volgen,
Den liefste, en met hem te gaan tot God.
:::

:::stage
(omarmt haar)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Laat dan de stormen razen, woest geweldig!
Wij staan in 't onweer; niemand kan ons vellen!

(Mevr. Halm en Goudstad komen van rechts op den achtergrond. Valk en
Zwaanhilde blijven in het tuinhuis staan).
:::

:::stage
(gedempt)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Zie daar eens!
:::

:::stage
(verrast)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Samen!
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Twijfelt u nu nog?
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Dat is toch...!
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
O, ik heb het wel gemerkt
Dat hij zoo stil iets voerde in zijn schild.
:::

:::stage
(in zich zelf)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Dat Zwaanhild sluw was, wie had dat gedacht? (levendig tegen Goudstad).
Maar neen, dat g'loof ik niet...
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ik zal 't bewijzen.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Nu daadlijk hier...?
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Terstond en zonder twijfel.
:::

:::stage
(reikt hem de hand)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
God zij met u!
:::

:::stage
(ernstig)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Dank u; dat 's wellicht noodig. (komt naar voren).
:::

:::stage
(kijkt om terwijl zij heengaat)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Hoe 't dan ook loopen mag, 't kind wordt gelukkig. (gaat het huis in).
:::

:::stage
(nadert Valk)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
U heeft wel niet veel tijd?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Nog een kwartier,
Dan ga ik weg.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
O, dat is lang genoeg.
:::

:::stage
(wil zich verwijderen)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Vaarwel!
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Neen, blijf!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ik?
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Tot u geantwoord heeft;
Want tusschen ons moet alles helder zijn;...
Wij drieën moeten ronduit samen spreken.
:::

:::stage
(verrast)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 74 / 354
# chapter_page: 16
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Wij drieën?
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ja,... laat open kaart ons spelen.
:::

:::stage
(onderdrukt een glimlach)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
'k Ben tot uw dienst.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Dat 's goed. Het is omtrent
Een half jaar nu dat ik u heb gekend;
Wij keven...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
En waren 't meestal òneens;
Wij gaven elkaar vaak de volle laag;
U stond als hoofdman van een hooge zaak,
Ik was zoo maar een alledaagsche slover,
En toch was 't als een band, die ons verbond
In duizend lang vergeten oude dingen
Van uit mijn eigen jeugd-gedachtenleven,
Die door uw woorden werden opgewekt.
Ja, ja. U kijkt mij aan; mijn grijzend haar
Was ook eens golvend, zwaar en bruin eertijds,
Mijn voorhoofd, dat door dagelijkschen arbeid
Niet glad meer is, droeg ook niet altijd rimpels.
Maar daarvan nu genoeg! 'k Ben zakenman...
:::

:::stage
(met lichten spot)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
U is 't gezonde, practische verstand,
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
En u is van de hoop de blijde zanger!
 (treedt tusschen hen beiden).
Kijk, daarom, Valk en Zwaanhild, sta ik hier.
Wij moeten spreken, want nabij is 't uur,
:::

:::stage
(gespannen)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Spreek dan!
:::

:::stage
(glimlachend)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ik zei u gistren dat ik broedde
Op een gedicht...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Reëel en praktisch.
:::

:::stage
(knikt langzaam)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ja!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En als 'k u vroeg waaraan u stof ontleent...?
:::

:::stage
(ziet Zwaanhilde even aan en keert zich weer tot Valk).
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ja... op dezelfde stof viel onze keuze.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Nu ga 'k maar weg.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Neen, je moet alles hooren.
Geen andre vrouw verzocht ik ooit zoo iets;
Jou, Zwaanhild, heb ik grondig leeren kennen;
Voor preutschheid is je mooie ziel te hoog.
Ik zag je als kind, ontluiken als een bloem,
En al wat 'k in een vrouw waardeer, bezat je;...
Maar lang beschouwde ik je enkel als een dochter;...
Nu vraag ik... of je worden wilt mijn bruid?
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 75 / 354
# chapter_page: 17
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::stage
(Zwaanhilde wijkt schuw terug).
:::

:::stage
(vat hem bij den arm)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Zeg nu niets meer!
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Blijf kalm; ik wacht háár antwoord.
Vraag u 't haar ook,... dan heeft zij vrije keus.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ik...?
:::

:::stage
(kijkt hem strak aan)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ja. Het geldt nu voor 't geluk drie levens
Te bewaren... het mijne niet alleen.
Speel geen comedie, dat geeft je toch niets;
Want ben ik maar een alledaagsche werker
Zoo kreeg ik toch een soort van helderziendheid.
Ja, Valk, je hebt haar lief. 'k Zag zonder nijd
Die jonge liefde groeien tot een bloem;
Maar juist die overmoedig sterke liefde,
Die is het die Zwaanhilds geluk kan knakken.
:::

:::stage
(stuift op)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat durft u zeggen!
:::

:::stage
(kalm)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Daartoe heb ik 't recht.
Als jij haar nu eens kreeg...
:::

:::stage
(uitdagend)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Wat dan?
:::

:::stage
(langzaam en met nadruk)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Gesteld
Dat zij op dezen grond nu alles bouwde,
En alles waagde op deze ééne kaart,...
En 's levens storm wegspoelde dezen grond,
En 't bloempje kwijnde in het winterduister?
:::

:::stage
(vergeet zich en roept uit)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Onmooglijk!...
:::

:::stage
(kijkt hem beteekenisvol aan)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ja; zoo dacht ik óók eertijds,
Toen 'k jong was, zooals jij. In vroeger dagen
Had 'k iemand lief;... gescheiden werden wij.
Ik zag haar gistren weer;... niets is meer over.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Hier, gistren?
:::

:::stage
(glimlacht ernstig)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Hier. De vrouw van Strooman zag je...
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Wat? Was het zij, die u...
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Die mij deed gloeien.
Om haar heb 'k vele jaren lang getreurd,
En al dien tijd stond zij in mijn herinring
Zooals zij was, het mooie, jonge meisje,
Toen 'k haar ontmoette voor het allereerst.
Nu gloei je beiden ook in blinden gloed,
Nu zet je ook je leven op het spel,...
Kijk, daarom roep ik je nu toe: voorzichtig!
Wacht even en denkt na; 't spel is gevaarlijk!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 76 / 354
# chapter_page: 18
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, 'k heb daar straks het heele theegezelschap
Mijn vast geloof gezegd, dat kan niet wijken.
:::

:::stage
(aanvullend)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Dat vrije, echte liefde kan trotseeren
Gewoonte, ouderdom en nood en zorgen.
Nu, 't mag zoo zijn; 't kan waar zijn; maar bekijk
De zaak nu ook eens van den andren kant.
Wat liefde is, weet niemand te verklaren;
Waarin dat blijde g'loof nu juist bestaat,
Dat twee tot zalig één-zijn zijn gemaakt...
Kijk, daarop antwoordt je geen mensch ter wereld.
Maar 't huwelijk is uit zijn aard iets praktisch,
En evenzoo 't engagement, mijn vriend;
En 't laat zich feitelijk heel goed bewijzen
Dat iemand is geschikt voor die en die.
Maar liefde doet haar keus juist in den blinde,
Die kiest zich niet een huisvrouw, maar een meisje;
En als nu eens dat meisje niet geschikt is
Tot vrouw voor je...?
:::

:::stage
(gespannen)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Wat dan?
:::

:::stage
(haalt de schouders op)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Dan is 't verloren.
Een goed engagement hangt niet van liefde
Alleen maar af; daar komt nog heel wat bij,
Familieleden, die men lief heeft ook,
En die men gaarne ook tevreden zien wil.
En 't huwlijk dan? Ja, dat is als een zee
Van vordringen en eischen, die helaas,
Met liefde weinig meer te maken hebben.
Hier eischt men huislijkheid en stille deugden,
Hier eischt men keukenkennis en nog meer,
Bescheidenheid, een juist gevoel van plicht,...
En veel nog, dat in 't bijzijn van de dame
Tot nadere bespreking 'k niet geschikt acht.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En daarom?...
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 77 / 354
# chapter_page: 19
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Als 'k een raad je geven mag,
Doe wat ervaring op; kijk rond in 't leven,
Waar elk jong paartje heeft den mond zoo vol
Alsof het millioenen had gekregen.
Dan wordt er haastig maar op los getrouwd;
Een nest gebouwd... nu kan 't geluk niet òp;
Zoo gaat 't een tijdlang voort als in een roes;
Maar dan komt de vervaldag;... hemel ja!
Dan blijkt het heele huis een groot failliet!
Failliet de rozen wangen van de vrouw,
Failliet de bloesems van haar meisjesdroomen,
Failliet de blijde overmoed van hèm,
Failliet is alle gloed van vroeger dagen;
Failliet, failliet het heele mooie nestje;
Toch gingen deze twee het leven in
Als liefdeshandelshuis der eerste klasse!
:::

:::stage
(hartstochtelijk)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat is een leugen!
:::

:::stage
(onverstoorbaar)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Nog maar kort geleden
Was het toch waarheid, 't Was je eigen woord,
Toen je hier stond, en 't heele theegezelschap
Versloeg. Toen klonk het ook: dat is gelogen!
Van allen daar; nu, kwalijk neem ik 't niet;
Wij vinden 't allen minder aangenaam
Van dood te hooren spreken als wij ziek zijn.
Zie Strooman, hij, die componeerde, dichtte,
In zijn verliefden tijd, met geest en smaak;...
Wien kan 't verbazen dat de man zoo zakte
Toen zij in 't huwlijk traden met zoo'n haast?
Geschapen was zij voor hem als geliefde,...
Maar ongeschikt was ze om zijn vrouw te zijn.
En dan de klerk, die goede verzen schreef?
Nauw was hij, bij de gratie, geëngageerd,
Of uit was 't met de heele rijmlarij;
En sedert ligt 's mans Muze plat ter neer
Door de juristerij in slaap gewiegd.
Zoo zie je duidlijk... (ziet Zwaanhilde aan).
 Heb je 't koud?
:::

:::stage
(zachtjes)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
O neen.
:::

:::stage
(dwingt zich tot een spottenden toon)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En als 't dan altijd eindigt met een "min"
Nooit met een "plus",... waarom wil u dan steken
Het kapitaal dat u beheert, in zulk
Een twijfelachtig zeekre loterij?
Het lijkt haast of u 't er voor houdt dat u
Speciaal voor een bankroet geschapen is?
:::

:::stage
(kijkt hem aan, glimlachend en schudt het hoofd).
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 78 / 354
# chapter_page: 20
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Mijn overmoed'ge Valk,... bedwing je spot,...
Op twee manieren kan men 't nestje bouwen;
't Kan op krediet van mooie illusies steunen,
Met wissels op een eindloos toekomstheil,
En op een eeuwigheid van jeugd en leven,
En op onmooglijkheid van jicht en snuif...
Het kan ook steunen op twee rozenwangen,
Op heldre oogen en op mooi lang haar,
Op 't vaste g'loof dat alles zoo zal blijven
En 't pruikenuurtje voor ons nooit zal slaan.
En 't kan ook steunen op gedweep en droomen,
Op bloemenweelde in dorre woestenij,
Op harten die heel 't leven blijven kloppen
Als toen zij beiden spraken 't eerste ja.
Hoe noemt men zaken doen als die?... Je weet het;...
Dat noemt men humbug... humbug, lieve vrienden!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ik zie, u is gevaarlijk... een verzoeker,...
U man van goud... misschien wel millionnair;
Terwijl wat ik bezit in deze wereld,
Straks door twee sjouwers weggedragen is.
:::

:::stage
(scherp)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Wat meent u daarmee?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat ligt voor de hand;
Want een soliede grondslag, kan 'k zoo denken,
Beteekent geld,... het toovermiddel geld,
Dat 't hoofd van meen'ge weduwe op leeftijd
Met tooi van gouden glorieglans omstraalt.
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
O neen, die grondslag is toch nog wat beters.
Dat is een stille, warme hartestroom
Van achting, vriendschap, die een hart tot eer
Strekt, evengoed als hartstochts jubelroes.
't Is een gevoel van graag volbrachte plichten,
Van teedre zorg, en van een vredig thuis,
Van zelfverloochning voor elkanders heil,
Van waken dat geen enkle steen zal kwetsen
Der uitverkoorne voet, waar zij ook gaat.
Het is een zachte hand die heelt de wonden,
't Is mannekracht, die stil gewillig draagt
Het evenwicht, niet door den tijd verstoorbaar,
't Is de arm, een trouwe steun, die opheft zacht...
Dat is wat ik je bieden kan, Zwaanhilde,
Voor je geluksgebouw; antwoord mij nu.

(Zwaanhilde doet hevige moeite om te spreken. Goudstad heft de hand
afwerend op).

Bedenk je wel, opdat 't je niet berouwe!
Kies tusschen ons nu, vrij en welbewust.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En hoe weet u dan dat...
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 79 / 354
# chapter_page: 21
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Dat je haar lief hebt?
Dat heb 'k gelezen in je oogen diep.
Kom, zeg het haar nu ook, dat zij beslisse! (drukt hem de hand).
Nu ga 'k naar binnen. Laat het spel nu uit zijn.
En durf je mij beloven op je woord
Te zijn voor haar ook zulk een vriend voor 't leven,
Als ik het wezen kan,... (tot Zwaanhilde gewend).
 Nu goed, dan haal je
Een dikke streep door dat wat ik je bood.
Dan overwin ik toch, in alle stilte;
Als jij 't geluk maar vindt; dàt is wat 'k wilde, (tegen Valk).
En, 't is waar ook,... je sprak daar straks van geld;
Geloof mij, dat 's toch meer dan klatergoud.
Ik sta alleen, heb niemand in de wereld;
Al wat het mijne is zal 't jouwe wezen;
Ik neem als zoon je aan en haar als dochter.
Je weet, dicht bij de grens heb ik een landgoed;
Daar ga ik heen. Jij richt je elders in,
En is het jaar om, zien wij elkaar weder...
Nu ken je mij; pleeg met je zelf nu raad,
Vergeet niet dat de reis stroomafwaarts gaat,
En dat geen spel is... geen genieten, zwelgen;...
En nu, in 's hemels naam,... nu moet je kiezen!

(Hij gaat het huis in. Pauze. Valk en Zwaanhilde kijken elkander
schuw aan).
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Je bent zoo bleek.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
En jij zoo stil.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ach ja.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Hij maakte 't erg.
:::

:::stage
(in zichzelf)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Mijn kracht ontnam hij mij.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Wat sloeg hij hard!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Hij wist goed raak te treffen.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Het was of alles òm ons ging verzinken, (dichter bij hem).
Wat waren wij toch rijk, rijk in elkander,
Toen heel de wereld ons verlaten had,
Toen we in ons denken stegen, als de golven
Der branding op het strand, in stillen nacht.
Toen was er moed en kracht in onze zielen,
En zagen we ons voor eeuwig al vereend;...
Hij kwam met wereldsch goed, nam ons 't geloof,
En zaaide twijfel,... toen moest alles vallen!
:::

:::stage
(woest energisch)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ruk 't alles uit je ziel! Wat hij gezegd heeft
Is alles waar voor andren, niet voor ons!
:::

:::stage
(schudt stil het hoofd)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 80 / 354
# chapter_page: 22
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Het graan eenmaal door hagel neergeslagen,
Kan nooit meer golven in den zomerwind.
:::

:::stage
(angstig hartstochtelijk)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ja, wij wel, Zwaanhild...!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Laat ook die hoop varen;
Wanneer je leugens zaait, dan oogst je tranen.
Voor andren, zei je? En denk je dan niet
Dat iedereen eens dacht als jij en ik,
Dat hij de held was die den bliksem tartte,
Dat hem geen storm ter neer zon kunnen slaan,
En hem geen neev'len ver weg aan de kimmen,
Ooit worden zouden tot een onweerswolk.
:::

:::dialogue speaker="VALK"
De andren vroegen van het leven veel;
Ik wil alléén je liefde, enkel die maar.
Die andren schreeuwen ieder om het hardst...
Ik zal je steunen stil op sterke armen.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Maar als dan toch die liefde eens bezweek,
Die liefde, waar dan alles op moet rusten,...
Bezit jij dan, wat tòch 't geluk verzekert?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen, met mijn liefde valt ook alles weg.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
En durf je mij voor God heilig beloven,
Dat die nooit als verwelkte bloem zal hangen,
Maar geuren als van daag, en blijven bloeien
Je heele leven?
:::

:::stage
(na een oogenblik)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Dat zou heel lang duren.
:::

:::stage
(smartelijk)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
O "lang", "heel lang";... o droef armzalig woord!
Wat wil dat zeggen, "lang", waar 't liefde geldt?
Dat is haar vonnis, honigdauw op 't graan.
"Oneindig is de liefde in haar duur"...
Dàt lied is onzin dus, in plaats daarvan
Moet 't heeten: "Eertijds had ik je eens lief"!
:::

:::stage
(als door een machtige ingeving opgeheven).
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Neen; zóó zal onze dag niet ondergaan,
Niet kwijnend achter avondwolken sterven;...
Neen, ònze zon zal in haar vollen glans
Uitdooven op den middag, als een wonder!
:::

:::stage
(verschrikt)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Wat wil je, Zwaanhild?
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 81 / 354
# chapter_page: 23
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Wij zijn lentekindren;
En na die lente kome er nooit een herfst,
Dat nooit de zanger zwijge in je ziel,
Niet hunkrend smacht, naar waar hij werd geboren.
Na die zal niet de lijkwâ van den winter
Eens onze doode droomen dekken, kil:...
En onze mooie, levensblije liefde
Zal niet verkwijnen, niet allengs verzwakken,
Zal sterven als zij leefde, jong en sterk!
:::

:::stage
(in diepe smart)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En ver van jou... wat is mijn leven dàn?
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Wat zou het zonder liefde bij mij zijn?
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Een thuis!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Waar het geluk den doodsstrijd streed. (krachtig).
Jouw vrouw te zijn, dat was mij niet gegeven,
Dat zie ik wel, dat voel en weet ik nu!
De liefde als spel zou 'k wel in vreugde wagen,
Door 's levens ernst durf ik je ziel niet dragen.
:::

:::stage
(dichterbij en met stijgenden gloed).
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Nu hebben wij gejuicht in lenteroes;
Nu geen gedommel, niet slap nederliggen!
Laat nu je geest opbruisend in gezang
Door 't wereldruim met jonge goden vliegen!
En kenterde dan onze toekomstboot,...
Eén plank bleef boven water,... ik weet raad;
Den koenen zwemmer wenken lichte kusten!
Dat dan 't geluk verzinke in 't kille graf;
Doch onze liefde zal, God zij geprezen,
Toch ongedeerd die verre kust bereiken!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
O, ik begrijp je! Maar te scheiden zóó!
Juist nu ons open staat de mooie wereld,...
Hier, onder blauwen hemel, lenteluw,
Denzelfden dag dat ons verbond gedoopt werd!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Juist dáárom moet het zijn. Want na dit uur
Kan 't bergaf gaan alleen, niet meer bergop!
En wee, als eens de dag des oordeels komt
En wij voor onzen hoogsten rechter staan,
En als, rechtvaardig God, hij van ons eischt
Den schat dien hij ons leende voor het leven...
Sloot dan niet 't antwoord zijn genade uit:
"Dien hebben wij op weg naar 't graf verloren!"
:::

:::stage
(met een krachtig besluit)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Gooi weg je ring dan!
:::

:::stage
(vurig)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Zal 'k?
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 82 / 354
# chapter_page: 24
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Ja! Ik begrijp je!
Alleen op dezen weg kan ik je volgen!
Zooals het graf voert naar het eeuwig leven,
Wordt liefde ook ten leven eerst gewijd
Als zij verlost van hartstochts wild begeeren,
Bevrijd, als zielsherinring ons omzweeft!
Gooi weg den ring, Zwaanhild!
:::

:::stage
(juichend)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ik deed mijn plicht!
Ik heb je ziel gevuld met zang en licht!
Vlieg uit! Nu heb je krachtig je opgeheven,...
En Zwaanhild heeft haar zwanenzang gezongen!
(zij trekt den ring van haar vinger en drukt er een kus op).
Duik neer, mijn droom, in diepe, zilte zee,
Tot 's werelds eind,... hier breng 'k mijn offer dan!

(gaat naar den achtergrond, gooit den ring in de fjord en komt bij
Valk terug met een stralend gezicht).

Nu heb ik je verloren voor dit leven,...
Maar voor de eeuwigheid heb 'k je gewonnen!
:::

:::stage
(met kracht)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En nu aan 't werk, wij beiden, elk voor zich!
Op aarde moeten wij gescheiden gaan.
Elk ga zijn weg, elk strijde zonder klagen.
Ook ons beving de tijdkoorts, zonder strijd
Begeerden wij der overwinning loon,
De sabbathrust, maar zonder arbeidsdagen,
Hoewel de eisch luidt; strijden en ontberen.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Maar treurend niet!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Neen,... met der waarheid moed.
Ons dreigt geen dwaallicht uit den poel van straf;
D'erinring, die ons erfdeel is voor 't leven,
Zal stralen licht, uit donker wolkgordijn,
Staan als de regenboog in zeven kleuren,
Als teeken des verbonds van ons met God.
En in háár schijnsel neem jij òp je plichten...
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Jij gaat bergop je dichterroeping volgen!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Als dichter, ja, want dat is ieder man,
In schoollokaal, of parlement of kerk,
Een elk, in hoogen of geringen stand,
Die bij zijn werk het ideaal in 't oog houdt.
Ja, bergop ga 'k; 't gevleugeld ros staat klaar;
Ik weet, voor 't leven is gewijd mijn taak!
En nu, vaarwel!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Vaarwel!
:::

:::stage
(omarmt haar)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Eén kus!
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Den laatsten! (rukt zich los).
Nu kan ik je verliezen voor dit leven!
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 83 / 354
# chapter_page: 25
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Al doofden alle wereldlichten uit,...
De lichtgedachte leeft; want die is God,
:::

:::stage
(gaat naar den achtergrond)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Vaarwel! (gaat verder).
:::

:::stage
(zwaait zijn hoed)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Vaarwel!... Toch roep ik juichend blij,
Gods mooie liefde leve op aard', hoera!

(De deur wordt geopend. Valk gaat naar rechts; de jongere gasten
komen naar buiten onder vroolijk lachen).
:::

:::dialogue speaker="DE JONGE MEISJES"
Nu gaan wij dansen!
:::

:::dialogue speaker="EEN VAN HEN"
't Leven is een dans!
:::

:::dialogue speaker="EEN ANDER"
Een bloemendans in lente en sterrenglans!
:::

:::dialogue speaker="EENIGE ANDERE"
Ja, dansen, dansen!
:::

:::dialogue speaker="ALLEN"
Stilstaan doen wij nooit!

(Stuiver komt gearmd met Strooman. Mevr. Strooman en de kinderen
achter hen aan).
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Ja, jij en ik zijn vrienden voor altijd.
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
En ik en jij, wij strijden als één man.
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Als twee vereende machten samen strijden...
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Is 't resultaat voor beiden...
:::

:::stage
(snel)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Nut!
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
En voordeel.

(Mevr. Halm, Lind, Anna, Goudstad en juffr. Ekster en de overige gasten
komen naar buiten. Aller oogen zoeken Valk en Zwaanhilde. Algemeene
verbazing als men hen ieder apart ziet).
:::

:::stage
(tusschen de tantes, slaat de handen in elkaar)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Wat? Zeg toch of ik droom, of ben ik wakker?
:::

:::stage
(die niets gemerkt heeft)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ik mag mijn nieuwen zwager wel begroeten.

(Hij met verscheidene andere gasten, gaat naar Valk toe, maar treedt
onwillekeurig een stap achteruit als hij hem aanziet en roept uit).

Wat is met jou gebeurd? Je hebt als Janus
Twee aangezichten!
:::

:::stage
(met een glimlach)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Ik roep, als Montanus:
De aarde is vlak, messieurs;... mijn oog bedroog mij;
Vlak als een pannekoek;... is 't zoo dan beter? (gaat snel rechts af).
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Bedankt!
:::

:::dialogue speaker="DE TANTES"
Bedankt?
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 84 / 354
# chapter_page: 26
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Toe, niet meer over spreken! (gaat naar Zwaanhilde
 toe).
:::

:::stage
(tegen haar man)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. STROOMAN"
Och kom, bedankt!
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Maar is dat mooglijk?
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Bedankt! Bedankt! (zij gaan in groepjes bij elkaar staan dieper den
tuin in).
:::

:::stage
(als versteend)
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
Wat? Deed hij 'n huwlijksaanzoek?
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Ja, stel je voor! Hij lachte ons uit, ha, ha,... (zij kijken elkaar
sprakeloos aan).
:::

:::stage
(tegen Lind)
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
't Is zijn verdiende loon. Hè, 't was te erg!
:::

:::stage
(omarmt haar)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Hoera, nu ben je heelemaal van mij! (zij gaan dieper den tuin in).
:::

:::stage
(kijkt achterom naar Zwaanhilde)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
In deze jonge ziel is iets gebroken;
Maar wat nog leeft zal ik trachten te heelen.
:::

:::stage
(krijgt de spraak terug en omhelst Stuiver)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Nu kan je blij getroost je weer verheugen
Dat je verloofd bent met je lieve Ekster!
:::

:::dialogue speaker="STUIVER"
En jij kan jaar op jaar een jonge Strooman
Met vreugde je geslacht vermeerdren zien!
:::

:::stage
(wrijft zich vergenoegd de handen en kijkt uit naar Valk)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
't Doet mij plezier, ik gun het hem van harte.
Dat 's net goed voor zoo'n ongeluksprofeet! (zij gaan samen pratende
voort, terwijl mevr. Halm naar Zwaanhilde toekomt).
:::

:::stage
(gedempt en dringend)
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
En bindt je waarlijk niets?
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Neen, moeder, niets.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Dan ken je toch je plicht als dochter wel?
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
'k Vind alles goed.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Ik dank je, kind. (Met een gebaar naar Goudstad).
 Wijs hem
Niet af... hij 's rijk... en heb je geen bezwaar...
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Ja, iets verlang ik toch bij dit verbond;
'k Wil weg van hier...
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Dat is juist wat hij wil.
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
En tijd...
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 85 / 354
# chapter_page: 27
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Hoe lang? Denk dat 't geluk je roept nu.
:::

:::stage
(met stillen lach)
:::

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
O, niet heel lang; totdat de blaren vallen.
:::

:::stage
(Zij gaat naar de veranda; mevr. Halm zoekt Goudstad op).
:::

:::stage
(onder de gasten)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Iets, lieve vrienden, leerden wij van daag;
Of twijfel ons ook ernstig komt belagen,
't Goed recht der waarheid overwint de slang,
En liefde triomfeert.
:::

:::dialogue speaker="DE GASTEN"
Die triomfeert, ja!

(alle paren omarmen en kussen elkander. Links hoort men lachen
en zingen).
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Wat is dat nu?
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
Studenten!
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Het kwartet,
Dat naar de bergen gaat... en ik heb glad
Vergeten af te zeggen...
:::

:::stage
(De studenten komen van links op en blijven aan den ingang staan).
:::

:::stage
(tegen Lind)
:::

:::dialogue speaker="EEN STUDENT"
Hier zijn wij!
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Wien zoekt u? Lind misschien?
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Ja, dat is gek;
Hij is geëngageerd...
:::

:::dialogue speaker="EEN TANTE"
Dus u begrijpt wel,
Dat hij nu niets te doen heeft in de bergen.
:::

:::dialogue speaker="DE STUDENT"
Verloofd!
:::

:::dialogue speaker="ALLE STUDENTEN"
Gelukgewenscht!
:::

:::dialogue speaker="LIND"
Ik dank je wel,
:::

:::stage
(tegen de kameraden)
:::

:::dialogue speaker="DE STUDENT"
Nu ligt ons heele plan tegen den grond.
Wat doen wij nu? Onze tenor ontbreekt.

VALK (die van rechts komt in een zomerpakje met studentenpet, randsel
en stok).

Die stem zing ik in 't jonge Noorsche koor!
:::

:::dialogue speaker="DE STUDENTEN"
Jij, Valk! Hoera!
:::

:::dialogue speaker="VALK"
Bergop in Gods natuur,
Zooals de bij vliegt uit haar winterkorf!
Ik draag een snarenspel in mijne borst,
Een cither met een dubble rij van tonen;
De ééne hoog, trilt mee in levenslust,
De andre klinkt daaronder, diep en droevig.
:::

:::stage
(tegen een paar van de studenten).
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 86 / 354
# chapter_page: 28
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="VALK"
Jij hebt een schetsboek?... Jij muziekpapier?
Best; zwermt dan bijen in het groene loof...
Eéns keeren, rijk aan stuifmeel, wij terug
Naar onze korf, naar onze koningin!

(Tot het gezelschap gekeerd, terwijl de studenten heengaan en het
koor uit het eerste bedrijf gedempt buiten invalt).

Vergeeft mij alles, groote en kleine zonden;
Ook ik wisch alles uit; (zachtjes) maar blijf gedenken!
:::

:::stage
(in overmatige vreugde)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Kijk, nu is mijn gelukspotje weer heel!
Mijn vrouw heeft weer eens hoop... blijde verwachting...
:::

:::stage
(trekt hem fluisterend ter zijde).
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Daar straks vertelde mij de lieve ziel...
:::

:::stage
(gedeeltelijk fluisterend. Hoorbaar alleen:)
:::

:::dialogue speaker="STROOMAN"
Als alles goed gaat... in November... 't dertiende!

STUIVER (met juffr. Ekster aan zijn arm wendt zich tot Valk, glimlacht
triomfeerend, en zegt, terwijl hij op den dominee wijst):

Ik krijg de honderd thaler--en ga trouwen...
:::

:::stage
(met een spottende buiging)
:::

:::dialogue speaker="JUFFR. EKSTER"
Met Kerstmis stap ik in het huwlijksbootje.
:::

:::stage
(evenzoo, terwijl zij haar arm in dien van Lind legt)
:::

:::dialogue speaker="ANNA"
Mijn Lind blijft hier, en laat het g'loof het g'loof...
:::

:::stage
(verbergt zijn verlegenheid)
:::

:::dialogue speaker="LIND"
'k Zoek plaats als leeraar aan een meisjesschool.
:::

:::dialogue speaker="MEVR. HALM"
Ik zal mijn Anna 't huishouden gaan leeren.
:::

:::stage
(ernstig)
:::

:::dialogue speaker="GOUDSTAD"
Ik ga beginnen aan 'n discreet gedicht...
Van iemand die volbrengt een heil'gen plicht.
:::

:::stage
(met een glimlach over allen heen)
:::

:::dialogue speaker="VALK"
En ik stijg òp tot onbekende toekomst!
Vaartwel! (gedempt tegen Zwaanhilde).

God zegen je, mijn lentelief;...
Waarheen 'k ook ga, mijn werk zal bij je wezen!
:::

:::stage
(wuift met zijn pet en volgt de studenten).
:::

:::stage
(kijkt hem een oogenblik na en zegt dan stil, maar vast)
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 3-derde-bedrijf
# chapter_title: Derde bedrijf
# book_page: 87 / 354
# chapter_page: 29
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="ZWAANHILDE"
Nu is mijn jonge vrijheidsleven uit;
Nu valt het loof... nu hoor ik aan de wereld.

(Op dit oogenblik wordt er op de piano dansmuziek gespeeld en knallen
de champagnekurken op den achtergrond. De heeren met hunne dames
aan den arm loopen door elkaar; Goudstad nadert Zwaanhilde en buigt
voor haar; zij schrikt even, maar beheerscht zich en reikt hem de
hand. Mevr. Halm en de naaste familieleden, die in spanning dit tooneel
gevolgd hebben, komen naderbij en omringen het paar met woorden en
teekenen van groote blijdschap, die evenwel overstemd worden door de
muziek en de vroolijkheid van de dansenden verderop in den tuin.

Maar van verre en door de dansmuziek heen van de hoogte klinkend,
luidt krachtig en flink:)
:::

:::dialogue speaker="HET KOOR VAN STUDENTEN"
Misschien raakt mijn bootje straks wel aan den grond
Maar het is toch zoo heerlijk te varen!
:::

:::dialogue speaker="DE MEESTEN OP HET TOONEEL"
Hoera!
:::

:::stage
(Dansen en gejuich; het scherm valt).
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 4-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 88 / 354
# chapter_page: 1
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

## DRAMATISCH GEDICHT IN VIJF BEDRIJVEN

## PERSONEN

Brand. Zijn Moeder. Ejnar, schilder. Agnes. De Baljuw. De Dokter. De Proost. De Koster. De Schoolmeester. Gerd. Een Boer. Zijn halfvolwassen Zoon. Een andere Boer. Zijn Vrouw. Een andere Vrouw. Een Klerk. Geestelijken en Ambtenaren. Volk, Mannen, Vrouwen en Kinderen. De Verzoeker in de Woestijn. Koor van Onzichtbaren. Een Stem.

:::stage
Het stuk speelt in onzen tijd, gedeeltelijk in, gedeeltelijk bij een
Fjorddorp aan de Westkust van Noorwegen.
:::

:::stage
Boven op de sneeuwvelden van het hooggebergte. Dikke, zware
mist. Regenweer en halfduister.
:::

:::stage
BRAND (in 't zwart gekleed, met stok en randsel, gaat al klauterend
westwaarts voort. Een boer en zijn halfvolwassen zoon, die hem
vergezellen, komen achter hem aan).
:::

:::stage
(roept tegen Brand)
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Hei, vreemdeling, loop niet zoo gauw!
Waar ben je?
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
Hier!
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Straks dwaal je nog!
Het mist van daag dat iemand haast
Niet verder zien kan dan zijn stok.
:::

:::dialogue speaker="DE ZOON"
Halt! Hier zijn spleten!
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Hier zijn kloven!
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
En ieder spoor van pad is weg!
:::

:::stage
(schreeuwt)
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Blijft staan! God beter 't... 't Is een ijskorst
Bros als een glasplaat! Hei, niet stampen!
:::

:::stage
(luisterend)
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
'k Hoor 't bruisen van een waterval.
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Een beek heeft er zich door gewrongen;
Hier is een niet te peilen afgrond;...
Dat kost ons 't leven, alle drie!
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
Ik moet er over, zooals 'k zei.
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Er is geen mensch die dat vermag.
Keer om;... de grond is hol en bros...
Blijf staan! Je leven staat op 't spel!
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
Ik moet; in opdracht van mijn heer.
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Hoe heet die heer?
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
Zijn naam is God.
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
En wat ben jij?
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
Een dienaar Gods.
:::

# book_id: global-gutenberg-63364-nl-dramatische-werken-de-comedie-der-liefde-brand-peer-gynt
# book_title: Dramatische Werken
# chapter_id: 4-eerste-bedrijf
# chapter_title: Eerste bedrijf
# book_page: 89 / 354
# chapter_page: 2
# language: nl
# content_format: bokrobot-markdown-v1
# reading_structure: unknown
# render_mode: structured_prose

:::dialogue speaker="DE BOER"
't Kan waar zijn; maar dit weet ik wèl,
Dat, was je proost, of bisschop zelfs,
Je vóór het krieken van den dag
Als lijk al in de diepte lag,
Zoo je op die ondermijnde korst
Je verder voorwaarts wagen dorst.
:::

:::stage
(komt voorzichtig nader, overredend).
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Hoor eens, al is een mensch geleerd
En knap, hij kan niet wat niet kàn.
Keer om; wees niet zoo star en stug!
Eén leven heeft een mensch toch maar;
En is dàt weg, wat heeft hij dan?
Hier is geen huis een mijl in 't rond....
Die mist wordt zóó dik dat je 'm wel
Zoudt kunnen snijden met een mes.
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
Is dik de mist, dan lokt ons niet
Een dwaallicht van den goeden weg.
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Maar ijsmeren zijn hier rondom
Gevaarlijk voor een menschenvoet.
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
Die gaan wij over.
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Die gaan wij over.

Gaan? Te voet?
Dat zou je bitter slecht bekomen.
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
Eén deed het toch... is 't geloof maar echt
Dan komt men droogvoets er wel over.
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Ja, eertijds wel,... maar wie 't nu waagt
Die schiet er 't hachje vast bij in.
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
Vaarwel! (wil gaan).
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Je waagt je leven, hoor!
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
Als God de Heer mijn dood verlangt,...
Dan welkom stortvloed, meer en kloof!
:::

:::stage
(zachtjes)
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Hij is een ware dolleman!
:::

:::stage
(half schreiend)
:::

:::dialogue speaker="DE ZOON"
Toe, vader, kom toch! Laat ons gaan!
Er komt meer regen nog en wind!
:::

:::stage
(blijft staan en komt weer naderbij)
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
Zeg, hoor eens man; je zei daar straks,
Dat aan de fjord je dochter woonde.
Zij liet je zeggen dat zij gauw
Zou sterven... maar als zij je niet
Terug zag, nooit zou zalig rusten?
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Ja, dat is waar, God helpe mij!
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
En is 't van daag de laatste dag?
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Ja.
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
Kan 't niet langer?
:::

:::dialogue speaker="DE BOER"
Neen.
:::

:::dialogue speaker="BRAND"
Kom dan.
:::