De Bijenman van Arcadië

Vreemde dingen gebeurden er in een veld van het prachtige land dat Arcadië heette. Een jongeling met een krans van groene laurierbladeren op zijn donkere haar zat op een rots en hield een lier in zijn handen, uit wiens snaren hij lieflijke muziek toverde. En terwijl hij speelde, kwam een wolf die herders mijlenver had geterroriseerd uit het bos en ging als een grote hond aan de voeten van de jongeling liggen. Daarna bogen de nabijgelegen olijfbomen hun kruinen om te luisteren en bewogen zich naar hem toe tot ze in een kring om hem heen stonden. Toen bedekte de harde rots waarop de muzikant rustte zich met zacht groen mos, en klokjesbloemen en viooltjes begonnen hun kopjes op te heffen, groeiend uit het oude gesteente.

Dit was wat er altijd gebeurde wanneer Orpheus, de zoon van Apollo, de lier bespeelde die zijn vader hem had gegeven en hem had leren gebruiken. Niets kon weerstaan aan de betovering van zijn muziek. Niet alleen de boeren en herders, de nimfen en faunen van de Arcadische bossen en velden werden verzacht en aangetrokken door zijn melodieën, maar ook de wilde dieren legden hun woestheid af en stonden betoverd door zijn tonen.

Orpheus raakte zijn lier opnieuw aan en speelde een nog lieflijker lied. En uit het bos gleed de nimf Eurydice, die haar plaats innam nabij Orpheus. Zijn muziek had haar toewijding gewonnen, en Hymen, de god van het huwelijk, had de twee zeer gelukkig gemaakt. Hun diepste wens was dat ze nooit gescheiden zouden worden.

Heel Arcadië was betoverd door Orpheus' luit. Nee, er was maar één persoon in dat prachtige land die een hekel had aan muziek, en dat was de bijenman, Aristaeus. Sterker nog, Aristaeus kon de waarde van iets moois niet inzien: de standbeelden en vazen in de tempel van Apollo, de wandtapijten die de wevers met zoveel zachte kleuren versierden, de tinten van de wilde bloemen, of de boog van de regenboog aan de hemel na een bui. Deze bijenman kon geen belangstelling vinden voor iets anders dan zijn raten van gele honing, hun aantal, en hoeveel gouden munten hij ervoor zou betaald krijgen. Niet alleen hield Aristaeus niet van mooie dingen, maar hij wilde ook niet dat anderen ervan genoten. Een norse oude Arcadiër, was hij niet?

Hij was bijzonder ontevreden op de ochtend dat Orpheus zijn luit begon te bespelen nabij zijn boerderij. En toen Eurydice, die Orpheus zo liefhad, hem benaderde om een raat van zijn heerlijke honing te vragen voor het diner van de twee, verloor Aristaeus volledig zijn geduld. Hij weigerde niet alleen de nimf, wat niemand behalve een zeer gierig persoon had kunnen doen, want ze glimlachte hem zo innemend toe en vroeg er zo beleefd om, maar hij joeg Eurydice van zijn boerderij weg.

Niemand had Eurydice in haar hele leven zo onbeleefd behandeld. Zelfs Pan had bloemen voor haar verzameld om die in kransen te vlechten en had zich onthouden van plagen zoals hij bijna alle andere nimfen deed. En hier was ze, een lange afstand van Orpheus en achtervolgd door een lelijk gehumeurde plattelandsman! Eurydice rende als de wind, de bijenman snel achter haar aan. Ze was veel sneller dan hij en zou de bossen veilig hebben bereikt, maar ze stapte plotseling op een slang die ze niet had gezien terwijl die opgerold in het gras lag. De slang stak Eurydice's blote voet, en ze viel op de grond.

"Dat heeft ze verdiend!" zei de bijenman, zonder te stoppen om te zien hoe erg ze gewond was. En daarmee keerde hij terug naar zijn bijen.

Aristaeus was de allereerste bijenman, vertellen de mythen ons. Toen de goden de kleine wezens van de aarde maakten, maakten ze ook de honingbijen en leerden ze hoe ze huizen voor zichzelf moesten bouwen in holle bomen of gaten in de rotsen, om de nectar in de bloemen te vinden, en er hun dikke, gouden honing van te maken. Aristaeus was de zoon van de waternimf Cyrene, en hij kwam naar Arcadië met de herinnering aan de muziek van de wateren en de helderheid van de zon in zijn hart. Maar toen hij ontdekte hoe hij de bijen naar zijn boerderij kon lokken, hun honing wegnemen en verkopen, vergat hij alles behalve zijn zaken. Dat was toen hij een hekel begon te krijgen aan Orpheus en blind werd voor het mooie land waarin hij leefde.

"Drie korven zwermen vandaag," dacht de bijenman terwijl hij thuiskwam. "Ik zou een goede som voor de honing moeten kunnen krijgen." Toen hij de boomgaard bereikte waar zijn korven op de muur stonden, keek hij verwonderd om zich heen.

Korven, bijen, alles was weg. Geen gezoem, geen steek, of een enkele druppel honing was overgebleven!

Aristaeus zocht dagenlang door het hele platteland naar zijn bijen, maar hij kon er geen enkele vinden. Uiteindelijk gaf hij de zoektocht op en deed wat een heleboel jongens en meisjes in hetzelfde geval zouden doen. Hij ging naar zijn moeder, de zeenimf Cyrene, om haar advies te vragen.

Hij ging naar de oever van de rivier waarvan hij wist dat ze er woonde en riep haar.

"O moeder, de trots van mijn leven is mij ontnomen. Ik heb mijn kostbare bijen verloren. Mijn zorg en vaardigheid hebben mij niets geholpen. Kun jij deze slag van ongeluk van mij afwenden?"

Zijn moeder hoorde deze klachten terwijl ze in haar paleis op de bodem van de rivier zat met haar dienende nimfen om zich heen. Ze waren bezig met spinnen en weven van prachtige ontwerpen in waterplanten en het schilderen van kiezelstenen terwijl een ander verhalen vertelde om de rest te amuseren. Maar de droevige stem van de bijenman onderbrak hen, en een van hen stak haar hoofd boven het water. Aristaeus ziende, keerde ze terug en vertelde het zijn moeder, die beval dat hij bij haar gebracht zou worden.

Op bevel van Cyrene opende de rivier zich en liet hem door, terwijl het water zich als een berg aan weerszijden oprolde. De bijenman daalde af naar de plaats waar de bronnen van de grote rivieren liggen. Hij zag de enorme rotsbedden van de wateren en werd bijna doof van hun gebrul terwijl hij ze in alle richtingen zag haasten om het aardoppervlak te bevloeien. Toen kwam Aristaeus bij het paleis van zijn moeder van schelpen en steen, en hij werd naar haar vertrekken gebracht waar hij haar zijn problemen vertelde.

Cyrene, die een bewoonster was van de wateren die de bron van het leven zijn, was zeer wijs. Ze begreep onmiddellijk dat haar zoon een fout had gemaakt door niet in te zien dat het mogelijk was schoonheid en nut te combineren. Arcadië had bijen nodig, maar het had ook Orpheus en zijn luit nodig, en de goden hadden de bijenman gestraft voor zijn schraperigheid. Toch was hij haar zoon, en Cyrene besloot te proberen Aristaeus uit zijn moeilijkheid te helpen.

"Je moet naar de oude Proteus gaan, die de herder is van Neptunus' zee-kalveren," zei Cyrene. "Hij kan jou, mijn zoon, vertellen hoe je je bijen terugkrijgt, want hij is een groot ziener. Je zult hem echter moeten dwingen je te helpen. Als je hem kunt grijpen, keten hem dan onmiddellijk vast; hij zal je vragen beantwoorden om vrijgelaten te worden. Ik zal je naar de grot leiden waar hij 's middags komt om zijn dutje te doen. Dan kun je hem gemakkelijk vastzetten, maar wanneer hij zich in ketenen bevindt zal hij je een hoop problemen bezorgen. Hij zal een geluid maken als het geknetter van vlammen om je bang te maken zodat je de keten loslaat. Of hij kan een wild zwijn worden, een woeste tijger, een leeuw met roofzuchtige kaken, of een verslindende draak.

Maar je hoeft alleen Proteus stevig vastgebonden te houden, en wanneer hij merkt dat al zijn kunsten niets uithalen zal hij terugkeren naar zijn natuurlijke gedaante en je bevelen gehoorzamen."

Dus leidde Cyrene Aristaeus naar de grot bij de zee en liet hem zien waar hij zich achter een rots moest verbergen terwijl zijzelf opstond en haar plaats achter de wolken innam. Stipt op de middag kwam de oude Proteus, bedekt met druipende groene waterplanten, uit het water tevoorschijn, gevolgd door een kudde zee-kalveren die zich op de oever verspreidden. De herder van de zee telde ze, ging op de grond van de grot zitten, en strekte zich vervolgens in zeer korte tijd uit, in diepe slaap. Aristaeus wachtte tot hij snurkte en bond hem toen vast met een zware keten die hij daarvoor had meegebracht.

Toen Proteus wakker werd en zich gevangen vond, worstelde hij als een wild dier in het nauw. Vervolgens veranderde hij in vlammen en daarna, achtereenvolgens, in vele verschrikkelijke beesten. Maar Aristaeus liet de keten die hem vasthield geen moment los. Ten slotte keerde Proteus terug naar zijn ware gedaante en sprak boos tegen Aristaeus.

"Wie ben jij die stoutmoedig mijn domein binnendringt, en wat wil je?" eiste Proteus.

"Dat weet je al," antwoordde de bijenman, "want je hebt de krachten van een ziener en niets is voor jou verborgen. Ik heb mijn bijen verloren, en ik wil dat ze aan mij teruggegeven worden."

Bij deze woorden richtte de ziener zijn ogen met een doordringende blik op Aristaeus.

"Jouw probleem is de rechtvaardige beloning die de goden je hebben gestuurd omdat jij Eurydice hebt gedood," zei hij. "Om haar dood te wreken, hebben haar gezellinnen, de nimfen, deze vernietiging over je bijen gebracht."

"Ik heb Eurydice gedood?" vroeg Aristaeus verbaasd. "Luistert ze niet langer naar de muziek van Orpheus?"

"Ja, maar niet in Arcadië," legde Proteus uit. "Toen ze door de adder gestoken werd, moest ze zich alleen een weg banen naar het donkere rijk van Pluto. Orpheus zong zijn verdriet voor allen die de bovenlucht inademden, zowel goden als mensen, en toen vertrok hij om Eurydice te zoeken. Hij ging door de menigte geesten en betrad het rijk voorbij de donkere rivier de Styx. Daar, voor de troon van Pluto, zong hij over zijn verlangen dat Eurydice aan hem teruggegeven mocht worden, tot zelfs de wangen van de Schikgodinnen nat werden van tranen.

"Pluto zelf gaf toe aan Orpheus' muziek en riep Eurydice. Ze kwam naar Orpheus, hinkend op haar gewonde voet. Ze dwalen nu samen door de gelukkige velden van de goden, hij soms leidend en soms zij. En Jupiter heeft Orpheus' lier tussen de sterren geplaatst."

Toen Proteus zijn verhaal af had, viel de berouwvolle Aristaeus op de grond aan zijn voeten.

"Wat kan ik doen om de woede van de goden voor mijn slechtheid te sussen?" vroeg hij.

"Je kunt je vaardigheid gebruiken om tempels te bouwen voor de twee in het land van Arcadië dat zij zo liefhadden," zei Proteus."

Ga op weg naar huis. Vergeet een tijdje je eigen gewin en verzamel stenen om samen te voegen voor de altaren."

Dus deed de bijenman dit, en hij ontdekte dat hij steeds meer van het werk ging genieten. Hij vond plezier in het houwen en polijsten van de stenen tot ze zo mooi waren als die van elke tempel in Griekenland. Terwijl hij werkte in het bos dat hij voor zijn bouwwerk had uitgekozen, dacht hij vaak dat hij de muziek van Orpheus' lier bespeurde terwijl de vogels zongen, en de beekjes kabbelden, en de wind door de bladeren blies. Hij vond het inderdaad heel zoet.

Op een dag, kort nadat zijn prachtige altaren waren gebouwd, ontdekte Aristaeus een wonder. Het was lente, toen de nabijgelegen boomgaarden wit en geurig waren van de bloesems, en daar waren al zijn honingbijen teruggekeerd, druk bezig hun korven te beginnen in de schaduw van de tempel van Eurydice.